Ilioupoli by "night"

Thoughts and actions

NA ANΑΔΕΙΞΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ * Πάνος Τότσικας, Αρχιτέκτων-ερευνητής

Ιστορία- Υμηττός -0013

 

NA ANΑΔΕΙΞΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ *
Πάνος Τότσικας, Αρχιτέκτων-ερευνητής

Στο κείμενο αυτό περιλαμβάνονται εκτεταμένα αποσπάσματα από Υπόμνημα που κατέθεσα στον Υπουργό Πολιτισμού (αρ. πρωτ. 3241/3.6.2009)
Σήμερα, 10 χρόνια μετά, τίθενται ξανά μια σειρά ζητήματα που αφορούν την αρχαία αλλά και την νεώτερη ιστορία της περιοχής όπου βρίσκεται σήμερα η Ηλιούπολη και κυρίως το ζήτημα της ανάδειξης και της προστασίας μιας σειράς χώρων με ιδιαίτερο αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον.
Στη περιοχή του λόφου πάνω από τον Προφήτη Ηλία και στη περιοχή του Αγίου Νικολάου, είναι δεδομένο ότι υπάρχουν ίχνη ζωής και πολιτισμού από την αρχαιότητα μέχρι την τουρκοκρατία (χωριό Καράς) και την δημιουργία της Ηλιούπολης (1925)
Οι μέχρι τώρα δημοτικές αρχές δεν έδειξαν κανένα ουσιαστικό ενδιαφέρον για την προστασία και την ανάδειξη των προαναφερόμενων περιοχών.
Η σημερινή δημοτική καλείται να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες, στην δυτική πλευρά του Υμηττού υπάρχουν ίχνη ανθρώπινης ζωής, τουλάχιστον από τις αρχές της 3ης χιλιετίας προ Χριστού. Στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται ο Δήμος Ηλιούπολης και η οποία μέχρι το 1925 ονομάζονταν «Καράς», θεωρείται βέβαιη η ύπαρξη ενός ανοιχτού-ανοχύρωτου οικισμού, από την Μυκηναϊκή-Υστεροελλαδική Περίοδο (1600-1050 π.Χ.)
Ευρήματα στην περιοχή του Προφήτη Ηλία.
Από τον F. H. Stubbings («Annual of the British School of Athens», 1947) πληροφορούμαστε ότι στο μουσείο Ashmolean της Οξφόρδης βρίσκονταν δύο αγγεία μυκηναϊκής κεραμικής (Υστεροελλαδικής Περιόδου ΙΙΙ) από τον «Καρά», επί της δυτικής πλευράς του Υμηττού, που προέρχονται πιθανώς από έναν τάφο,
Εξάλλου, από τον R. Hope Simpson («A Gazeheer and Atlas of Mycenaean Sites») πληροφορούμαστε ότι βρέθηκαν «αγγεία, πιθανώς από ένα τάφο κοντά στον «Καρά» στις δυτικές πλαγιές του Υμηττού πλησίον της περιοχής του Προφήτη Ηλία και σε ένα σπήλαιο στους πρόποδες του Υμηττού. Οι δύο περιοχές είναι προφανώς συνεχόμενες και τα ευρήματα πιθανώς αντιπροσωπεύουν όχι περισσότερους από ένα οικισμό».
Ευρήματα εποχής Χρεμωνίδειου Πόλεμου.
Κατά τη διάρκεια του Χρεμωνιδείου Πόλεμου (266-263 π.Χ.), είναι βέβαιο ότι στρατιώτες του Πτολεμαίου Β’ της Αιγύπτου (ο οποίος είχε συμμαχήσει με τους Αθηναίους ενάντια στους Μακεδόνες που πολιορκούσαν την Αθήνα), έφτασαν μέχρι τη σημερινή Ηλιούπολη.
Αυτό συνάγεται από ένα πλήθος ευρημάτων μεταξύ των οποίων και αργυρά και χάλκινα νομίσματα του Πτολεμαίου Β’, βέλη, βλήματα σφενδονών, αμφορείς καθώς και μια επιτύμβια στήλη (πιθανώς Πέρση μισθοφόρου) όπου αναγράφεται το όνομα «ΑΡΤΑΣΤΙΣ». Η ακριβής στρατοπέδευση των στρατιωτών του Πτολεμαίου δεν είναι εξακριβωμένη.
Όπως ωστόσο αναφέρει ο James R. McCredie («Fortified Military Camps in Attica», 1966): «τυχαία ευρήματα από νομίσματα, αιχμές από βέλη, βλήματα από σφενδόνες και κεραμικά στο προάστιο της Αθήνας Ηλιούπολη, οδήγησαν την αρχαιολόγο Ειρήνη Βαρούχα-Χριστοδουλοπούλου, στη ταύτιση αυτής της περιοχής ως τοποθεσία μιας στρατιωτικής εγκατάστασης. Τα ευρήματα υπήρξαν μεταξύ 1941 και 1943 στο Δεύτερο Τομέα της Ηλιούπολης, στους χαμηλούς πρόποδες του Υμηττού, μια περιοχή που παλαιότερα αποκαλούσαν «Καρά» (και έτσι αναφέρεται στο «Karten von Attica»). Τα περισσότερα από αυτά προέρχονται ειδικά από την περιοχή γύρω από την οδό Νεύτωνος, στο προάστιο αυτό». (σελ. 46)
Αιτήσεις προς το Υπουργείο Πολιτισμού, Μάρτιος 2000, 2006.
Με την υπ’ αριθμ. 1908 /27.3.2000 αίτησή μου προς την αρμόδια Β’ Εφορεία Αρχαιοτήτων (Αττικής), επεσήμανα μεταξύ άλλων: «Τα τελευταία χρόνια στο τμήμα του ορεινού όγκου του Υμηττού που εφάπτεται του Δήμου Ηλιούπολης, έχουν σημειωθεί μια σειρά καταστροφικές πυρκαγιές […] οι οποίες ωστόσο συνέβαλαν στο να αποκαλυφθούν κάποια ευρήματα τα οποία πιστεύω ότι αξίζει να διερευνηθούν από την υπηρεσία σας. Συγκεκριμένα, κοντά στο ξωκλήσι «Προφήτης Ηλίας», πάνω από τον υφιστάμενο δασικό δρόμο Καρέα-Ηλιούπολης-Αργυρούπολης, υπάρχουν λαξευμένοι βράχοι, αρχαία λατομεία, σπήλαιο με ίχνη ανθρώπινης παρουσίας από τους Κλασσικούς ή Ελληνιστικούς Χρόνους και πιθανώς είσοδος αρχαίου ορυχείου.
H περιοχή στην οποία αναφέρομαι, οριοθετείται στο Τοπογραφικό Διάγραμμα της Γ.Υ.Σ. που σας επισυνάπτω σε κλίμακα 1:5000, μεταξύ των ισοϋψών +300 μ και +400 μ. Επίσης σας επισυνάπτω φωτογραφίες της συγκεκριμένης περιοχής των λαξευμένων βράχων, των λατομείων κλπ, καθώς και δημοσιεύματα από τοπικό έντυπο της Ηλιούπολης, όπου προτείνω τη διαμόρφωση ενός «χώρου για την μνήμη και την φύση», στην περιοχή αυτή του Υμηττού, πάνω από την Ηλιούπολη […] Κατόπιν των ανωτέρω, παρακαλώ την υπηρεσία σας να προβείτε σε όλες τις ενδεδειγμένες ενέργειες για την προστασία των προαναφερόμενων αρχαιολογικών χώρων και για την ανάδειξη της μνημειακής σημασίας τους. Επίσης ζητώ να μου απαντήσετε αν συμφωνείτε να ενταχθεί στον προγραμματισμό και τον σχεδιασμό του Υπουργείου σας η πρότασή που καταθέτω για την διαμόρφωση ενός «χώρου για την μνήμη και την φύση» στην περιοχή αυτή».
Εξάλλου, με την υπ’ αριθμ. 2021/30.3.2000 αίτησή μου επίσης προς την Β’ Εφορεία Αρχαιοτήτων (Αττικής), ζητούσα: «να προχωρήσει σε όλες ενδεδειγμένες ενέργειες για την προστασία και την ανάδειξη της αρχαιολογικής σημασίας της περιοχής του Δήμου Ηλιούπολης που περικλείεται από τις Λεωφόρους Κοτζιά και Ηρώς Κωνσταντοπούλου, καθώς και τις οδούς Θεοτόκη και Καρύστου, όπου έχουν βρεθεί κατά το παρελθόν αρχαιολογικά ευρήματα των κλασσικών και ελληνιστικών χρόνων».
Επίσης στην αίτησή μου ανέφερα ότι: «όπως προκύπτει από προσωπική μου έρευνα, στην περιοχή αυτή έχουν ανευρεθεί ίχνη παρουσίας στρατιωτών του Πτολεμαίου Β’, κατά την διάρκεια του Χρεμωνίδειου Πολέμου, το 266-262 π.Χ.».
Απάντηση της Β’ Εφορείας Αρχαιοτήτων 2007, 2009.
Τον Δεκέμβριο του 2000 δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό «Αρχαιολογία και Τέχνες» αναλυτικό κείμενό μου με τίτλο «Αναζητώντας τα ίχνη των Πτολεμαίων στην Ηλιούπολη» και το 2005 εκδόθηκε το βιβλίο μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης (εκδόσεις ΚΨΜ), όπου έχουν συγκεντρωθεί και δημοσιοποιούνται, για πρώτη φορά, όλα τα στοιχεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος που είναι διαθέσιμα για την περιοχή της Ηλιούπολης / Καρά, προερχόμενα από την ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία και την προσωπική μου έρευνα.
Η απάντησή ωστόσο της Β’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, άργησε να έρθει, για πολλούς και διαφόρους λόγους. Προηγήθηκαν δύο ακόμη αιτήσεις μου (αρ. πρωτ. 2151/14.3.2006 και 7998/30.10.2006), όπου ζητούσα να μου γνωστοποιηθούν εγγράφως «οι ενέργειες που προέβη η υπηρεσία σας για την προστασία των αναφερόμενων στις αιτήσεις μου αρχαιολογικών χώρων στην περιοχή του Δήμου Ηλιούπολης και στο όρος Υμηττός», καθώς και η επισύναψη του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης».
Όσον αφορά την πρώτη αίτησή μου (αρ. πρωτ. 1908/27.3.2000), όπως αναφέρεται στην απάντηση που μου έστειλε η Β’ Εφορεία Αρχαιοτήτων (αρ. πρωτ. 7998/13.2.2007) «μετά την από κοινού αυτοψία μας σε αρχαίο λατομείο στην περιοχή αυτή, η Υπηρεσία μας προτίθεται να προβεί στην τεκμηρίωση και την καταγραφή επί τοπογραφικού διαγράμματος των ορατών αρχαιοτήτων της ευρύτερης περιοχής. Στην συνέχεια, για την αποτελεσματικότερη προστασία των αρχαίων, με βάση πάντα τα δεδομένα της έρευνας, θα κινηθεί η διαδικασία της κήρυξης ενός αρχαιολογικού χώρου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.3028/2002 περί προστασίας των αρχαιοτήτων και της εν γένει Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Ο σχεδιασμός ενός «χώρου για την μνήμη και την φύση», εκφεύγει των αρμοδιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού».
Όσον αφορά την δεύτερη αίτησή μου (αρ. πρωτ. 2021/30.3.2000), η απάντηση της Β’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων (αρ. πρωτ. 7998/13.2.2007) αναφέρει ότι: «η περιοχή του Αγ. Νικολάου που περικλείεται από τις λεωφόρους Κοτζιά και Ηρώς Κωνσταντοπούλου και τις οδούς Θεοτόκη και Καρύστου εντάσσεται σε περιοχή της Ηλιούπολης που υπόκειται σε αρχαιολογικό έλεγχο».
Το σωστό βέβαια είναι, ότι η περιοχή αυτή εντάχθηκε σε αρχαιολογικό έλεγχο, μετά την υπόδειξη που έγινε στην Β’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, από την αίτησή μου την 30/3/2000. Αυτό που έχει εν τέλει σημασία είναι, ότι έστω και καθυστερημένα η παρέμβασή μου είχε κάποιο αποτέλεσμα…
Εν τέλει, τον Ιανουάριο του 2009 και κατόπιν των όσων αναφέρονται συνοπτικά παραπάνω, η αρμόδια Β’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, στα πλαίσια της τροποποίησης του ισχύοντος από το 1978 Π.Δ. περί προστασίας του Υμηττού, πρότεινε την κήρυξη αρχαιολογικού χώρου στην περιοχή του αρχαίου λατομείου «Β-ΒΑ του Προφήτη Ηλία Δήμου Ηλιούπολης, 550μ Ν-Ν.Α πέρατος Λεωφόρου Σοφοκλή Βενιζέλου».
Η οριοθέτηση του χώρου περιορίζεται περίπου στα σημεία που υποδείχθησαν από το σχεδιάγραμμα που συνοδεύει την 1908/27.3.2000 αίτησή μου, ενώ στην αναφερόμενη βιβλιογραφία δεν περιλαμβάνεται το βιβλίο μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», εκδόσεις ΚΨΜ, 2005…».
……………………………………………………………………………………………………………………………
*Σημείωση: Περισσότερα στοιχεία για την ιστορία της Ηλιούπολης μπορεί να αναζητήσει κανείς στα βιβλία μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην στορία της Ηλιούπολης», εκδόσεις ΚΨΜ, 2005, και «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη» (2013), που υπάρχουν στην βιβλιοθήκη του Δήμου Ηλιουπολης και του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης.

 

 

9 Δεκεμβρίου, 2019 Posted by | Αρχιτεκτονική, Επιστήμη, Ιστορία, Uncategorized | Σχολιάστε

Η πολιτισμική δυστοπία του Ελληνικού (της Μαρίας Βλαζάκη)

της Μαρίας Βλαζάκη
ΑΥΓΗ 16 /10/2019

της Μαρίας Βλαζάκη

Η εφιαλτική προοπτική που προμηνύει για το πολιτιστικό περιβάλλον και εν γένει τοπίο η αρχιτεκτονική πρόταση για την έκταση του Ελληνικού που προορίζεται για καζίνο δεν μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί από κανέναν. Της δήλωσης – ύβρεως περί νέων παρθενώνων ακολούθησε η δυστοπία των μεταλλαγμένων καρυάτιδων, έχοντας ήδη προκαλέσει ευφάνταστα σχόλια, εμπνευσμένες γελοιογραφικές απεικονίσεις και παρατεταμένο θλιβερό γέλιο. Τα νέα επονείδιστα α-πολιτισμικά τοπόσημα (landmarks), ανταγωνιστικά προς τα αρχαία εμβληματικά μνημεία και τις αξίες που αυτά φέρουν, για να σταθούν στο υπέρμετρο ύψος τους, έχουν ανάγκη να τα επικαλούνται ως δήθεν πηγή έμπνευσης. Συνήθης η πρόθεση εκμετάλλευσης από «επενδυτές» των άυλων πολιτιστικών πόρων και συμβολικών αξιών που εμπεριέχονται στους τόπους και η ιδεολογική κατάχρησή τους από στρατευμένα πολιτικά δεκανίκια.
Ταυτόχρονα, η εμπέδωση των νέων συμβόλων του πολιτισμού της αγοράς προϋποθέτει -εκτός της τρομακτικής αλλοίωσης του τόπου και της προσβολής των πραγματικών συμβόλων / τοποσήμων της Αττικής με εμβληματικότερο για τον πανανθρώπινο πολιτισμό τον ιερό βράχο της Ακρόπολης- και την καταστροφή νεότερων πολιτιστικών κτισμάτων. Οι ουρανοξύστες του καζίνο χωροθετούνται ακριβώς στο σημείο όπου βρίσκεται εδώ και σχεδόν έναν αιώνα το συγκρότημα του κολεγίου, σχεδιασμένο από τον Αμερικανό αρχιτέκτονα Stuart W. Thompson, σημαντικής αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας – αν και παραδόξως δεν κρίθηκε ως τέτοιο, παρά την πλήρως τεκμηριωμένη εισήγηση της υπηρεσίας και την αξιόλογη μελέτη της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Πάνω στα συντρίμμια του προοιωνίζεται η εγκατάσταση των νέων πολιτισμικών τοποσήμων. Ο συμβολισμός είναι αρκούντως εύγλωττος. Το τοπίο της εκτροπής επιβάλλει λήθη και συντίθεται πάνω στην αποδόμηση του πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Προηγούμενες ρυθμίσεις και πρόσφατες ανατροπές
Από αρχαιολογικής πλευράς, η επένδυση του Ελληνικού εξετάστηκε κατά τα διάφορα στάδιά της έως σήμερα, καθώς πρόκειται για μεγάλο ιδιωτικό έργο σε δημόσιο ακίνητο και στον αναπεπταμένο αυτό χώρο υπάρχουν διάσπαρτες αρχαιότητες και νεότερα μνημεία:
1. Αρχικά έγιναν οι κηρύξεις του αρχαιολογικού χώρου του Αγίου Κοσμά (2014) και του ίδιου του χώρου του Ελληνικού (2017). Και ενώ με την πρώτη κήρυξη ουδείς ασχολήθηκε, εκτός των αρχαιολόγων του ΥΠΠΟΑ και των μελών του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, η δεύτερη κήρυξη, υπό μία νέα κυβέρνηση πλέον, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων προκειμένου να αποφευχθεί, παρότι είναι εκ του νόμου προαπαιτούμενο στάδιο των χωρικών ρυθμίσεων.
2. Στη συνέχεια εγκρίθηκαν από την υπουργό Πολιτισμού κ. Κονιόρδου το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού – Αγίου Κοσμά και η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Νοέμβριος 2017). Στον όρο 12 της Υπουργικής Απόφασης αναφέρεται: «Σε κάθε περίπτωση το υπέρμετρο ύψος δεν συνάδει με την ύπαρξη αρχαιοτήτων και το ιστορικό αττικό τοπίο και κρίνεται σκόπιμο να επανεξεταστούν τα προτεινόμενα υψηλά κτήρια κατά την εκπόνηση των πολεοδομικών μελετών», όπως είχε διατυπωθεί κατά την προηγηθείσα συνεδρίαση του ΚΑΣ.
3. Ακολούθησε η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος (ΦΕΚ 35/ΑΑΠ/1.3.2018), μετά από έγκριση του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο στο άρθρο 2, παρ. 3β περιλαμβάνει τα εξής: «Ειδικότερα, για την καλύτερη δυνατή ένταξη των υψηλών κτηρίων ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης στον άμεσο και ευρύτερο χώρο τους, υιοθετούνται νέα πρότυπα σχεδιασμού που συνδιαλέγονται με το μεσογειακό παραθαλάσσιο αστικό, φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον». Και συνοδεύεται από ειδικό άρθρο 7 για τις αρχαιότητες και τα νεότερα μνημεία του Ελληνικού και του Αγίου Κοσμά.
4. Σύμφωνα με τα διαδικαστικά στάδια, τον Μάιο του 2019 εγκρίθηκε από την υπουργό Πολιτισμού Μ. Ζορμπά και τον υφυπουργό Κ. Στρατή, μετά από σχετική γνωμοδότηση του ΚΑΣ, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού – Αγίου Κοσμά. Στην Υπουργική Απόφαση περιλαμβάνεται ο όρος 16, που ορίζει να κατατεθούν στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ προς έγκριση κατά τις διατάξεις του άρθρου 10 του Ν. 3028/2002, όλες οι μελέτες που πρόκειται να ακολουθήσουν για την εφαρμογή του ΣΟΑ, ιδίως δε όσες αφορούν τα υψηλά κτήρια (οριστικό ύψος, οριστική θέση) δυνάμει του άρθρου 2, παρ. 3β, του ίδιου Π.Δ.
5. Μετά την προαναφερθείσα Υπουργική Απόφαση ακολούθησε η πρώτη Κοινή Υπουργική Απόφαση για το Μητροπολιτικό Πάρκο (ΦΕΚ 2792 Β’/4.7.2019), η οποία περιλαμβάνει ειδικό άρθρο 14 για την πολιτιστική κληρονομιά, όπου χαρακτηριστικά προβλέπεται να υποβάλλονται προς έγκριση στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ οι μελέτες που αφορούν τις όποιες επεμβάσεις στο περιβάλλον των χαρακτηρισμένων κτηρίων ως νεότερων μνημείων.
6. Ταυτόχρονα, εκδόθηκε απόφαση από το Συμβούλιο της Επικρατείας (1305/2019) -με ισχυρή μειοψηφία εννέα συμβούλων-, η οποία απαντά σε προσφυγή πολιτών για την ακύρωση του παραπάνω Π.Δ., αναφερόμενη, μεταξύ άλλων, στο ύψος των υψηλών κτηρίων. Η απόφαση αναφέρεται στο τοπίο και το φυσικό περιβάλλον, κρίνοντας ότι δεν είναι αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ η προστασία τους, χωρίς να κάνει οποιαδήποτε μνεία σε σχέση με στο άρθρο 2, παρ. 3, όπου ο σχεδιασμός των υψηλών κτηρίων συνδέεται και με το πολιτιστικό περιβάλλον, που αναμφισβήτητα είναι αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ. Το ΣτΕ εν τέλει δεν ακυρώνει το Π.Δ. Παρ’ όλα αυτά, άρχισε να διαδίδεται ευρέως ότι από την εκδοθείσα ΚΥΑ του πάρκου κινδυνεύει για άλλη μια φορά η επένδυση και ότι πρέπει να τροποποιηθεί σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ. Επίσης, η Ελληνικό Α.Ε. κατέθεσε αίτημα στο υπουργείο Πολιτισμού για τροποποίηση της Υ.Α. του Μαΐου 2019 και περιορισμό του ελέγχου του ΥΠΠΟΑ σε συγκεκριμένα μέτρα γύρω από τα μνημεία, γεγονός το οποίο θα έδινε το έναυσμα να τροποποιηθεί και η ΚΥΑ του Πάρκου. Με τη διάδοση της ψευδούς είδησης ότι έχρηζε επανεξέτασης το θέμα από τα κεντρικά συμβούλια του ΥΠΠΟΑ, δήθεν υπό το φως της απόφασης του ΣτΕ, καθίσταται νομιμοφανής η τροποποίηση τόσο της Υπουργικής Απόφασης Ζορμπά – Στρατή όσο και της επακόλουθης ΚΥΑ, χωρίς να φαίνεται ότι η επανεξέταση είχε σκοπό την πλήρη ικανοποίηση του επενδυτή.
7. Υπό αυτό το πρίσμα, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεωνεπανεισήχθη στο ΚΑΣ τον Αύγουστο του 2019. Τα μέλη γνωμοδότησαν ομοφώνως υπέρ της τροποποίησης της προηγούμενης γνωμοδότησης και κατ’ αυτόν τον τρόπο αντικαταστάθηκε ο όρος 16 με απαλοιφή του τμήματος που αφορά την κατάθεση στο ΥΠΠΟΑ όλων των μελετών που θα ακολουθήσουν και ιδίως όσων έχουν σχέση με τα υψηλά κτήρια. Περιορίστηκε σημαντικά η αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ, ως προς την έγκριση των μελλοντικών περιβαλλοντικών μελετών, μόνο εντός των ορίων των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και σε ζώνη 20 μέτρων πέριξ αυτών. Στο ίδιο πνεύμα εξετάστηκε η υπόθεση και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, τα μέλη του οποίου έκριναν ότι δεν απαιτείται έλεγχος των νέων μορφών σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 μέτρων πέριξ του κεντρικού κτηρίου του πρώην ανατολικού αερολιμένα, έργο του αρχιτέκτονα Eero Saarinen. Οι γνωμοδοτήσεις στηρίχθηκαν στο ότι το ΥΠΠΟΑ δεν εξετάζει το περιβάλλον, όπως ανέφερε το ΣτΕ. Το φυσικό ναι, το πολιτιστικό όμως; Αγνοήθηκε ο όρος 2 του Π.Δ. που είχε ληφθεί υπόψη από τα μέλη κατά την προηγούμενη γνωμοδότηση του ΚΑΣ λίγους μήνες πριν; Ορισμένα μέλη ήταν τα ίδια. Και το όριο των 20 μέτρων που προστέθηκε και που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις διατάξεις του άρθρου 10 του αρχαιολογικού νόμου για δραστηριότητες πλησίον μνημείων;
Επειδή η περιοχή ανάπτυξης των ουρανοξυστών – καζίνο δεν εμπίπτει μέσα στα όρια που αναφέρονται τελικά στην Υπουργική Απόφαση Μενδώνη (Αύγουστος 2019), τα υψηλά κτήρια, σύμφωνα με τους όρους της ανωτέρω απόφασης, δεν θα υποβληθούν προς εξέταση στο υπουργείο Πολιτισμού. Παρ’ όλο που το υπέρογκο μέγεθος τα τοποθετεί εκ των πραγμάτων πλησίον μνημείων και αρχαιολογικών χώρων, εντός και εκτός έκτασης επένδυσης, σύμφωνα με το άρθρο 10 του Ν. 3028/2002. Παρ’ όλο που το Π.Δ. αναφέρει ότι ο σχεδιασμός τους πρέπει να συνδιαλέγεται και με το πολιτιστικό περιβάλλον. Έτσι εξηγείται η σπουδή κατάθεσης αίτησης θεραπείας στο ΥΠΠΟΑ: η επενδύτρια εταιρεία φοβόταν την έγκριση από το υπουργείο Πολιτισμού των σχεδίων που σε καμία κρίση κανενός κεντρικού συμβουλίου δεν θα άντεχαν. Αλήθεια, ποια μέλη θα διατύπωναν θετική γνωμοδότηση και θα ενέκριναν μια τέτοια αρχιτεκτονική μελέτη; Ποιοι συνάδελφοι αρχαιολόγοι και καθηγητές μηχανικοί θα ισχυρίζονταν ανερυθρίαστα ότι ο σχεδιασμός αυτός δεν προσβάλλει το ευρύ περιβάλλον των μνημείων; Ότι μάλιστα η χωροθέτηση και η ογκοπλασία τους εντάσσονται αρμονικά σ’ αυτό; Ότι τα «νέα πρότυπα σχεδιασμού συνδιαλέγονται με το αττικό και μεσογειακό παραθαλάσσιο αστικό, φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον»; Εκτιμώ ότι δεν θα βρισκόταν κανείς. Ίσως και η εταιρεία την ίδια εκτίμηση είχε κάνει.
8. Συνέπεια των παραπάνω υπήρξε η νέα ΚΥΑ του πάρκου (ΦΕΚ 3294 Β/28.8.2019), η τροποποίηση της οποίας είχε αναδειχθεί εξαρχής σε μείζον ζήτημα, και στο ίδιο πνεύμα ακολούθησαν οι υπόλοιπες ΚΥΑ του ακινήτου, μεταξύ των οποίων η ΚΥΑ των ζωνών ανάπτυξης, που συμπεριλαμβάνει τους «εμπνευσμένους» ουρανοξύστες και αποκλείει την κρίση του ΚΑΣ.

Η γενίκευση μιας εξαίρεσης
Έτσι, με το ίδιο το υπουργείο Πολιτισμού να αποφασίζει την περιστολή των αρμοδιοτήτων του ωρίμασαν οι συνθήκες για τη γενίκευση του παραπάνω ακρωτηριασμού, με την προσθήκη ακόμη ενός άρθρου (του 206) στο λεγόμενο αναπτυξιακό σ/ν του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, με τη συνυπογραφή της Υπουργού Πολιτισμού. Η διάταξη ανοίγει τον δρόμο για την κατασκευή κτηρίων ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης τροποποιώντας σχετικά τον ΝΟΚ, καθιστώντας κανόνα τις ειδικές και όλως κατ’ εξαίρεση διατάξεις του νόμου του Ελληνικού. Τέτοια κτήρια πλέον θα επιτρέπονται οπουδήποτε με την έγκριση του ΥΠΕΝ εφόσον το προβλέπει ειδικός νόμος. Η αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ περιορίζεται μόνο στους κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους, αγνοώντας προκλητικά τις αναγκαστικές διατάξεις του καίριου άρθρου 10 του αρχαιολογικού νόμου σχετικά με κατασκευές πλησίον μνημείων, παρότι ο προσδιορισμός του «πλησίον» πρέπει να κρίνεται κάθε φορά ad hoc, από τον υπουργό μετά από γνωμοδότηση του ΚΑΣ, βεβαίως σε συνάρτηση με την κλίμακα της σχεδιαζόμενης κατασκευής ή δραστηριότητας. Μάλλον στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟΑ διαφεύγουν οι διατάξεις περί έμμεσης βλάβης των μνημείων, αλλιώς δεν εξηγείται η contra legem προσθήκη.

Και τώρα… χωρίς δικαιολογίες
Ήδη εκδόθηκε Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΦΕΚ Α’ 145/30.09.2019) και προωθείται στη Βουλή τροποποίηση του νόμου του Ελληνικού με την οποία αναβάλλεται αορίστως η απόδοση των κοινόχρηστων χώρων προς κοινή χρήση, σε αντίθεση με το έως τώρα ισχύον πλαίσιο που προβλέπει την απόδοση αυτών των χώρων ταυτόχρονα με την έκδοση της ΚΥΑ πολεοδομικών ζωνών (ΦΕΚ 3687 Β 2019/3.10.2019). Η απόδοσή τους εναπόκειται πλέον στη διακριτική ευχέρεια της εταιρείας, καθιστώντας την κοινοχρησία απλό ευφημισμό. Η διαχείριση εξακολουθεί να ασκείται από την Ελληνικό Α.Ε. και στη συνέχεια από τη Lamda Development.
Η παραπάνω ρύθμιση παραβιάζει ευθέως το Π.Δ. έγκρισης του ΣΟΑ, στο οποίο ο αρχαιολογικός χώρος της χερσονήσου του Αγίου Κοσμά εντάσσεται (ως αδόμητος) στους κοινόχρηστους χώρους με τη ρητή πρόβλεψη να οργανωθεί σε επισκέψιμο. Είναι ασύμβατος ο συνδυασμός επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου υπό ιδιωτική κυριότητα, νομή, κατοχή, διοίκηση και διαχείριση. Κυρίως όμως προσκρούει στον αρχαιολογικό νόμο, εκ του οποίου προστατεύεται ο δημόσιος χαρακτήρας των χώρων αυτών τοποθετούμενων στο εκτός συναλλαγής πεδίο.
Οι παραπάνω ρυθμίσεις στην υπηρεσία των ιδιωτικών συμφερόντων επί δημοσίου ακινήτου συμπυκνώνουν γλαφυρά το περιβόητο «ξεμπλοκάρισμα της επένδυσης» του Ελληνικού.
Ποιο «δίκαιο της ανάγκης» δικαιολογεί τέτοια παραβίαση κανόνων αναγκαστικού δικαίου που εκπορεύονται ευθέως από το Σύνταγμα; Ποιος κατεπείγων λόγος, ποια κατάσταση εξαίρεσης και ποια απρόβλεπτη ανάγκη τάχα αιτιολογούν τη νομοθέτηση με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου, πλην της σπουδής να γκρεμιστεί ό,τι με κόπο περισώθηκε. Ο ρεβανσισμός πάντως δεν στοιχειοθετεί νόμιμη αιτία.

* Η Μαρία Βλαζάκη είναι αρχαιολόγος, επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και πρώην γενική γραμματέας του ΥΠΠΟΑ

maria_andreadaki-vlazaki

11 Νοεμβρίου, 2019 Posted by | Αρχιτεκτονική, Ιστορία, Σχόλια και κριτική | Σχολιάστε

Χάσαμε τον πέτρινό μας γίγαντα (της Όλγας Στέφου)

Χάσαμε τον πέτρινό μας γίγαντα, της Όλγας Στέφου

gefiri plakas

Η Ήπειρος είναι ένας μυστήριος τόπος. Οι λίμνες της τους χειμώνες παγώνουν και μπορείς να τις περπατήσεις. Άλλες έχουν δράκους, άλλες έχουν φαντάσματα γυναικών. Τα παλιά της κάστρα, πριν γίνουν πέτρα, ήταν πολεμιστές ψηλοί σαν βράχοι. Τα πλατάνια της είναι γιαγιάδες που λένε παραμύθια. Και τα γεφύρια της είναι χούφτες καλόκαρδων γιγάντων, αιώνια απλωμένες, φιλικές, να σε βοηθούν να περνάς. Δεν ξέρω πού να περνάς. Από το ένα χωριό στο άλλο, από τον ένα θρύλο στον επόμενο, από το μοιρολόι σε έναν ακόμα λυγμό.
Όταν ήμασταν παιδιά, στις Κυριακάτικες εκδρομές πάντοτε σταματούσαμε στα γεφύρια. «Ας κατέβουμε λίγο εδώ!». Ο αδερφός μου ήταν μικρούλης και δεν έφτανε να κοιτάξει στο ποτάμι. Εγώ του κρατούσα το χέρι, οι «μεγάλοι» μας τραβούσαν φωτογραφίες.
Μεγαλώνοντας, μάθαμε όλα τα γεφύρια κι όλα τα ποτάμια. Δεθήκαμε με τον τόπο, με μια αγάπη αλλόκοτη, αφού δεν είχε όνομα, ούτε ταυτότητα παρά μονάχα μυρωδιά, ήχο, χρώμα. Ξέρετε, μαθαίνεις να πατάς στην ίδια κι απαράλλαχτη πέτρα που πάτησε κι ο προπάππους σου μπουσουλώντας, για να μην γλιστρήσει και πέσει.
“Έτσι λέει η μητέρα μου πως γινόταν. Ο προπάππους ο Γιάννης περνούσε απ’ το γεφύρι της Πλάκας «μπουσουλητός», οι πλάκες γλιστρούσαν κι από κάτω κυλούσε ένας Άραχθος αφράτος κι απρόβλεπτος. Ο ίδιος Άραχθος που έσπασε την χούφτα του καλόκαρδου, πέτρινου γίγαντα μόλις χθες, έπειτα από 150 χρόνια υπομονής.
Το γεφύρι της Πλάκας ήταν ένα γλυκό τραγούδι. Μοναδικό σε όλα τα Βαλκάνια, περήφανο, στολίδι. Αυτό το γεφύρι είχε κάποτε επιζήσει από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς, είχε φιλοξενήσει αντάρτες που δώσανε τα χέρια, μα έπεσε απ’ την κούραση, παρατημένο χωρίς φροντίδα χρόνια τώρα. Φορτωμένο αγάπη, ωστόσο. Πέρασε από πάνω του ο Ποταμός και δεν άντεξε πια.
Χάσαμε, βλέπετε, έναν φίλο μας. Κι έμαθα το μυστικό, πως απ’ την ώρα που η χούφτα έσπασε, τα δέντρα, οι άνθρωποι, ο ποταμός ενώθηκαν κι ακούγεται μονάχα ένας βαθύς, αργός ήχος, μουσικός, σπαρακτικός. Σαν κλάμα.

11 Φεβρουαρίου, 2015 Posted by | Αρχιτεκτονική | Σχολιάστε

ΠΟΛΥΕΔΡΟ ΠΑΤΡΑΣ, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ : Το Λεξικό της Αρχιτεκτον​ικής

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Το Λεξικό της Αρχιτεκτονικής

 lexiko_arch

 

 

 

 

 

Οι εκδόσεις ΜΕΛΙΣΣΑ και το Πολύεδρο παρουσιάζουν την Τρίτη 21 Οκτωβρίου στις 7 το απόγευμα                    το ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ.

 

Την παρουσίαση θα κάνουν : ο Ηλίας Κωνσταντόπουλος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Παν. Πατρών

ο Παναγιώτης Πάγκαλος, διδάσκων στην ΑΣΚΤ Αθήνας

η Βασιλική Πετρίδου, καθηγήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Παν. Πατρών

και ο Δημήτρης Φιλιππίδης, συντονιστής της έκδοσης, ομότιμος καθηγητής στη Σχολή

Αρχιτεκτονικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου

Η αρχιτεκτονική, ως θεωρία και πράξη που ασχολείται με ζητήματα του χώρου, καλύπτει σήμερα ένα αχανές πεδίο πολλαπλών προσεγγίσεων, απορροφώντας σημαντικό μέρος του υποβάθρου άλλων επιστημών. Παράλληλα, οι νέες συνθήκες, ως απόρροια της παγκοσμιοποίησης, έχουν διαρρήξει τα «εθνικά» πολιτισμικά περιθώρια, γεγονός που εκφράζεται πλέον καθαρά και στην αρχιτεκτονική γλώσσα και τη χρήση της.

Η ιδιαιτερότητα της ζωντανής ελληνικής γλώσσας –προφορικής και γραπτής– με το μεγάλο ιστορικό βάθος, τις συνεχείς επαφές με άλλους πολιτισμούς και τη δημιουργική αφομοίωση επιδράσεων, εκδηλώνεται αυτούσια στο πεδίο της ελληνικής αρχιτεκτονικής.

Βασικός στόχος υπήρξε να συγκεντρωθεί σε έναν τόμο το λεξιλόγιο της αρχιτεκτονικής σε χρήση σήμερα στην Ελλάδα, ώστε να αναδειχθεί η πολυεπίπεδη συνθετότητά του, μέσα από διαχρονικούς και συγχρονικούς εμπλουτισμούς, αλλά και με συνεχή δάνεια από άλλες περιοχές θεωρίας και πράξης.                          Με αυτή την έκδοση επιχειρείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα η χαρτογράφηση αυτού του τόσο πλούσιου υποβάθρου της γλώσσας της αρχιτεκτονικής.

ΠΟΛΥΕΔΡΟ

Κανακάρη 147 τηλ. 2610 277342 fax: 2610 226030 e-mail: polyedro1@hol.gr

18 Οκτωβρίου, 2014 Posted by | Αρχιτεκτονική, Ειδήσεις, Θεωρία, Προσκλήσεις | Σχολιάστε