Ilioupoli by "night"

Thoughts and actions

Όψεις του φοιτητικού κινήματος που οδήγησε στην «εξέγερση του Πολυτεχνείου» (του Θανάση Τσακίρη)

Όψεις του φοιτητικού κινήματος που οδήγησε στην «εξέγερση του Πολυτεχνείου»

polytexneio_0-1-640x384

Τα άτομα διακρίνουν τις μικρορωγμές και τις μικρομετατοπίσεις των
στοιχείων της δομής των πολιτικών ευκαιριών και διαθέτουν την ιστορική μνήμη των ρεπερτορίων δράσης και μπορούν να αξιολογήσουν ποιες μορφές αγώνα φέρνουν ορισμένα αποτελέσματα. Ωραία. Εμφανίζονται οι μεταβολές και γίνονται αντιληπτές οι ευκαιρίες. Πώς, όμως, μπορούν και διαδίδονται και συντονίζονται οι συλλογικές ενέργειες και η δράση; Πώς διατηρούνται τα επίπεδα κινητοποίησης και πώς εκ νέου αναπτύσσονται τα «επεισόδια» του συλλογικού αγώνα; Ποιες είναι οι λεγόμενες «δομές κινητοποίησης»; Πώς φτάσαμε από το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα στην «εξέγερση του Πολυτεχνείου»;

Μολονότι είναι τα άτομα αυτά τα οποία αποφασίζουν για το αν θα δράσουν από κοινού ή όχι, οι αποφάσεις τους αυτές λαμβάνονται στο γενικότερο πλαίσιο διαδικασιών που οργανώνονται με την πρόσωπο με πρόσωπο επαφή των ατόμων μέσα σε ομάδες, κοινωνικά δίκτυα και θεσμικές οντότητες, που ενεργοποιούνται για αυτό το σκοπό.

Πρώτος σε αυτή τη συζήτηση ήταν ο Mancur Olson καθώς μελετούσε τους
προσοδοθήρες («τζαμπατζήδες»), που απέχουν από τη συλλογική δράση και προσδοκούν οφέλη ως αποτέλεσμα της κινητοποίησης των μεγάλων κοινωνικών οργανώσεων˙οι μεγάλες οργανώσεις αντιμετωπίζουν εξορισμού αυτό το πρόβλημα ενώ οι μικρές ομάδες μπορούν να προσφέρουν επιλεκτικά κίνητρα στα μέλη τους και προσδοκούν την πλήρη συμμετοχή τους στη δράση. Όμως, οι άνθρωποι δεν είναι απολύτως ιδιοτελή όντα. Η λογική του homo economicus στην πολιτική και γενικότερα τις κοινωνικές επιστήμες ως αναλυτική μέθοδος δεν μπορεί να εξηγήσει τις κινητοποιήσεις του φοιτητικού κινήματος, καθώς δεν μπορεί να αντιληφθεί τις έννοιες της «εμπιστοσύνης» και της ανιδιοτελούς «αμοιβαιότητας» που είναι απαραίτητες. Αυτό δεν το έχει καταλάβει καμία νεοφιλελεύθερη (ακραιφνής ή σοσιαλίζουσα) κυβέρνηση από αυτές που πέρασαν από την Ελλάδα την τελευταία εικοσαετία, πλασάροντας τις πάσης φύσεως πολιτικές τύπου Μπολόνια-ΕΕ κι έτσι όλοι οι κονδυλοφόροι τους πιάνονται στον ύπνο με την καταπληκτική αίσθηση αλληλεγγύης που είχαν όχι μόνο οι φοιτητές αλλά και οι ακόμη πιο σκληρά (εκ) παιδευόμενοι μαθητές.

Η μετατόπιση της ανάλυσης από το ατομικιστικό επίπεδο έδειξε ότι οι
συμμετέχοντες στο κίνημα επηρεάζονται πολύ από τη συμμετοχή τους στα
«κοινωνικά δίκτυα» παρά από την μεσοαστική κοινωνική προέλευσή τους ή
την ιδεολογική τοποθέτησή τους και που δεν προσδοκούσαν κάποια οφέλη.
Στην ελληνική περίπτωση, τέτοιο ρόλο έπαιξαν παλιότερα οι «εθνικοτοπικοί σύλλογοι» φοιτητών και, ιδιαίτερα κατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου, οι «ανώνυμες παρέες» που δημιουργούνται και καθίστανται «υποκείμενα της ιστορικής διαδικασίας». Η παρέα είναι μια βασική ανεπίσημη μονάδα «μικρο-κινητοποίησης». Οι παρέες λειτουργούν ως πρόσκαιρα άτυπα «κοινωνικά δίκτυα» που δίχως άλλη κεντρική ή περιφερειακή πολιτική-κομματική καθοδήγηση καταφέρνουν να εμπνεύσουν τα «μέλη» τους και να προσδώσουν νόημα στις καθημερινές δραστηριότητές τους στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης «συλλογικής δράσης». Έτσι,
λοιπόν, μέσω των μικρών άτυπων ομάδων που συνδέονται σε μορφή δικτύου με ακτιβίστικες ομάδες τα άτομα προθυμοποιούνται πιο εύκολα να πάρουν μέρος στις δράσεις διαμαρτυρίας και διεκδίκησης. Η συζήτηση αυτή μας φέρνει σε μια επιπλέον διάσταση, αυτή των «κοινωνικών κινήτρων» για τη συμπεριφορά των ατόμων που συνεργάζονται στη συλλογική δράση. Ένα απαραίτητο υποστηρικτικό ομαδικό πλαίσιο είναι όρος για την ανάπτυξη της βούλησης των ατόμων για να μπορέσουν να εξεγερθούν εναντίον αυτής που αντιλαμβάνονται ως «άδικη, παράνομη εξουσία». Η θέληση των ανθρώπων να αγωνιστούν ανιδιοτελώς για χάρη των συνανθρώπων τους μέσω ομάδων ομοίων τους είναι σημαντικότατος παράγοντας κινητοποίησης. Αυτή
είναι η περίπτωση ανθρώπων που ενδεχομένως δημιουργούν παρόμοιες ομάδες ώστε να αποκτήσουν δύναμη κινητοποίησης σε μη φιλικά ή, έστω, ουδέτερα περιβάλλοντα που δεν τρέφουν αισθήματα συλλογικότητας ή ανήκουν σε στρώματα των αρχουσών ελίτ.

Ένας εξίσου βασικός παράγοντας που βοηθάει την ανάπτυξη κινημάτων είναι ο θεσμικός. Οι τοπικές εκκλησίες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη και επώαση του κινήματος των Αφροαμερικανών για τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματά τους στις ΗΠΑ καλύπτοντας το κενό πανεθνικού πολιτικού φορέα εκπροσώπησης και προβολέα των διεκδικήσεων της μειονότητας αυτής. Τον ίδιο ρόλο έπαιξαν και οι περισσότερες Ρωμαιοκαθολικές εκκλησίες σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής που, υπό την πίεση και του θρησκευτικού ρεύματος της «Θεολογίας της Απελευθέρωσης», πρόσφεραν υποστήριξη και άσυλο στο εργατικό και στο αντιδικτατορικό κίνημα. Το Πανεπιστημιακό Άσυλο χρησιμοποιήθηκε
επίσης ως θεσμική εγγύηση που συνεισφέρει στην ανάπτυξη ευκαιριών για αξιοποίηση από το αναδυόμενο φοιτητικό κίνημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση του φοιτητικού κινήματος για την κατοχύρωση του δικαιώματος του λόγου και για την ανάπτυξη αντιπολεμικών αγώνων στις ΗΠΑ Στην ελληνική περίπτωση ο ίδιος αυτός ρόλος παίζεται από τα ίδια τα ΑΕΙ και τη νομοθεσία περί ασύλου που σε γενικές γραμμές, παρά τις παραβιάσεις του έμμεσες και άμεσες όπως στην περίπτωση της καταστολής της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, διατηρήθηκε. Αυτή την ευκαιρία το φοιτητικό κίνημα την αξιοποίησε άριστα στα τελευταία χρόνια της δικτατορίας και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Σημαντικός είναι, όμως, ο ρόλος της οργάνωσης του φοιτητικού κινήματος στην ανάπτυξή του. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε τρεις τύπους οργάνωσης του
κοινωνικού κινήματος: το πρώτο είναι το μοντέλο της οργάνωσης στη βάση, που χαρακτηρίζεται από μια σχετικά χαλαρή, ανεπίσημη και αποκεντρωμένη δομή, η διατήρηση της οποίας επαφίεται στη δέσμευση και στράτευση των συμμετεχόντων και η έμφαση δίνεται στην «πολιτική της διαμαρτυρίας», συχνά συγκρουσιακής και εξωθεσμικής˙ το δεύτερο, το μοντέλο της «ομάδας συμφερόντων», διακρίνεται για την έμφαση που δίνεται στην προσπάθεια επηρεασμού της χαρασσόμενης πολιτικής με μορφές «πίεσης» και στην ύπαρξη επίσημης οργανωτικής δομής˙ και το τρίτο, το «κομματικού προσανατολισμού μοντέλο», χαρακτηρίζεται από την έμφαση στην παρέμβαση στις εκλογικές διαδικασίες, την κομματική πολιτική και την επίσημη οργανωτική δομή. Για παράδειγμα, στη δικτατορία οι Φοιτητικές Επιτροπές Αγώνα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στις γενικές συνελεύσεις που συγκλήθηκαν από τα διορισμένα από το δικτατορικό καθεστώς Διοικητικά Συμβούλια των συλλόγων για να εγκρίνουν τον «απολογισμό» της «δράσης» τους. Πώς συντόνιζαν, όμως, τη
δράση τους όταν, μάλιστα δεν υπήρχε κάποιος οργανωμένος κομματικός φορέας που θα «καθοδηγούσε» τα μέλη του κατά τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σε θέση να διαθέτει οργανωτικό δίκτυο κινητοποίησης σε όλες τις σχολές και να ελέγχει την πορεία των πραγμάτων; Η πρωτοβουλία για την ίδρυση των ΦΕΑ ήταν στα χέρια των ανένταχτων αριστερού προσανατολισμού που, όπως, αναφέραμε ήταν «μέλη» απλών φοιτητικών «παρεών», άλλοι φοιτητές, που ήταν μέλη του ΚΚΕ(εσωτερικού) ήταν αυτοί που ίδρυσαν τις ΦΕΑ στην Ιατρική και την Οδοντιατρική Σχολή του Πανεπιστήμιου Αθήνας χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του κομματικού φορέα τους. Μέσα από τη διαδικασία των προσφυγών στα δικαστήρια για την ακύρωση του διορισμού
των χουντικών φοιτητών από την κυβέρνηση ήλθαν σε επαφή και αντάλλαξαν γνώμες και προτάσεις επί του πρακτέου ΦΕΑ από τις περισσότερες σχολές με αποτέλεσμα τη δημιουργία του Διασχολικού συντονιστικού οργάνου την άνοιξη του 1972. Στο σημείο αυτό τα κόμματα και οι προσκείμενες σε αυτά παρατάξεις αντιλήφθηκαν, ιδίως τα κόμματα της παραδοσιακής αριστεράς και του μαοϊκού πολιτικού χώρου, ότι δημιουργήθηκε δεξαμενή άντλησης μελλοντικών μελών και στελεχών ώστε στην περίπτωση της αλλαγής του καθεστώτος προς το δημοκρατικότερο. Όμως, μέχρι να
αντεπιτεθεί το καθεστώς με τις συλλήψεις και τις στρατεύσεις φοιτητών που πρωτοστατούσαν στην οργάνωση του κινήματος και των αντιδικτατορικών, οι ανένταχτοι φοιτητές/τριες ήταν που έπαιζαν καθοριστικό ρόλο σε σχέση με τα κόμματα και έτσι κατάφεραν να στερεώσουν τις (παράνομες) οργανωτικές δομές από τις ΦΕΑ σε κάθε έτος ξεχωριστά ως το Διασχολικό. Όταν έγιναν οι πρώτες φοιτητικές εκλογές το φθινόπωρο του 1973, έγινε η πρώτη οργανωτική διάσπαση με
πρωτοβουλία του ΚΚΕ και των προσκείμενων σ’ αυτό φοιτητών/τριών μέσω της δημιουργίας νέων επιτροπών ελεγχόμενων από την παράταξη ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ. Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να αναφερθούμε στις διαστάσεις της διεθνούς διάδοσης της λογικής του κοινωνικού κινήματος. Παρά τη λογοκρισία που είχε επιβάλει το στρατιωτικό καθεστώς οι ειδήσεις από το εξωτερικό έφθαναν στη χώρα. Η χαλάρωση της λογοκρισίας δημιούργησε και μια άλλη ρωγμή. Αρκετοί εκδοτικοί οίκοι επαναλειτούργησαν ή προσθέσανε το πολιτικό βιβλίο στις σειρές τους και νέοι οίκοι άνοιξαν. Έτσι η φοιτητική, κυρίως, νεολαία ήρθε σε επαφή με έναν ολόκληρο κόσμο
του πνεύματος που η λογοκρισία έκλεινε έξω από τα σύνορα της χώρας.
(απόσπασμα από:
Θανάσης Τσακίρης, «Θεωρίες για τα φοιτητικά κινήματα», περιοδικό Στίγμα, Νο. 29, Ιαν-Μαρ.2009, http://to-stigma.snn.gr/vol29periex010309.html )

16 Νοεμβρίου, 2019 - Posted by | Θεωρία, Ιστορία, Uncategorized

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: