Ilioupoli by "night"

Thoughts and actions

Περί απάτης… Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΡΑΒΕΛΟΥ*

Περί απάτης…
Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΡΑΒΕΛΟΥ*
Απατεώνας είναι αυτός που εξαπατά, ο πλάνος, ο πανούργος. Κατά τον Πλάτωνα και τον Ξενοφώντα, ο αγύρτης, ο δόλιος1. Σε νομικό επίπεδο, απάτη είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά κατά την οποία κάποιος παραπλανά τον συνάνθρωπό του με σκοπό ο ίδιος ή άλλος να αποκομίσει παράνομο περιουσιακό όφελος, βλάπτοντας την περιουσία του εξαπατημένου. Για τη θεμελίωση, δηλαδή, του εγκλήματος της απάτης απαιτείται:
– Σκοπός του δράστη να αποκομίσει ο ίδιος ή τρίτος παράνομο όφελος.
– Αυτό να γίνει με την εν γνώσει παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών ή την αθέμιτη απόκρυψη των αληθινών, από την οποία να παραπλανήθηκε κάποιος και να προέβη σε πράξη, παράλειψη ή ανοχή.
– Βλάβη της περιουσίας του εξαπατημένου, που να βρίσκεται σε αιτιώδη σύνδεσμο με τις παραπλανητικές ενέργειες του δράστη, σαν να λέμε να είναι αποτέλεσμα αυτής.2
Αυτή η όσο το δυνατόν ακριβέστερη περιγραφή και οριοθέτηση της απάτης στο επίπεδο του ποινικού δικαίου ιδρύει το αξιόποινο και προκαλεί την αυτεπάγγελτη εισαγγελική δίωξη, με σκοπό τη δικαστική έρευνα και την πιθανή τιμωρία του δράστη.
Εκτός, όμως, της ποινικής απάτης, υπάρχει και η εξίσου ενδιαφέρουσα μορφή της πολιτικής απάτης, συνηθέστερη μάλιστα της πρώτης, πλέον πολύπλοκης και πολυδαίδαλης, αν ανατρέξει κανείς στα δεδομένα της ιστορίας της εξαπάτησης.
Θεωρούμε ότι παρέλκει να ορίσουμε την πολιτική απάτη. Τα στοιχεία που τη συγκροτούν είναι σχεδόν τα ίδια με την κοινή ποινική απάτη και θα ήταν άσκοπη η επανάληψή τους. Επισημαίνουμε μόνο τούτο. Πρόκειται περί συμπεριφοράς που προσιδιάζει σε πολιτικούς και όχι σε κοινούς ανθρώπους, γιατί αυτοί και μόνο είναι σε θέση από την ιδιότητά τους να εξαπατήσουν τους συνανθρώπους τους. Θα περιοριστούμε μόνο να καταγράψουμε, ενδεικτικά βεβαίως, τις ομοιότητες, αλλά και τις διαφορές ανάμεσα στα δύο αυτά αρνητικά «κατορθώματα» της ανθρώπινης δραστηριότητας:
Ας αρχίσουμε από τις ομοιότητες:
α) Τόσο ο πολιτικός όσο και ο κοινός απατεώνας, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι εξαπατούν και γνωρίζοντας ότι ψεύδονται ή ότι αποκρύπτουν την αλήθεια, βλάπτουν τους συνανθρώπους τους.
β) Αμφότεροι παριστάνουν ψευδή γεγονότα ως αληθινά.
γ) Αμφότεροι οι τύποι απατεώνων αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους ως θύματα.
δ) Τόσο ο πολιτικός όσο και ο κοινός απατεώνας αυτοανακηρύσσονται ευφυείς, ενώ στην πραγματικότητα είναι βλάκες, αφού η ιδιότητα του απατεώνα είναι σύμφυτη με εκείνη του βλακός. Εδώ θα πρέπει να μη γίνεται σύγχυση ανάμεσα στον ευφυή και τον δόλιο. Υποστηρίζεται εσφαλμένα ότι ο απατεώνας είναι συνήθως ευφυής και το θύμα ανόητο. Το σφάλμα έγκειται στο ότι είναι άλλο πράγμα ο αφελής και άλλο ο βλάκας, γιατί ο πρώτος συνήθως έχει τη θέση του αδυνάτου, ενώ ο δεύτερος του ισχυρού. Την ορθή αυτή, κατά τη γνώμη μας, προσέγγιση πρώτος υποστήριξε ο Ευάγγελος Λεμπέσης στο μνημειώδες περί βλακείας πόνημά του. Θα ήταν εύκολο ένας απατεώνας να εξαπατήσει τον Αϊνστάιν ή τον Μπετόβεν. «Παρατηρείται», έλεγε, «το φαινόμενο, οι βλάκες να καταλαμβάνουν συνήθως μεγάλες και περίοπτες θέσεις, όπως εκείνη του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού ή του Προέδρου Προστασίας Εγκύων Μυγών, θέσεις τις οποίες κάθε αξιοπρεπής άνθρωπος θα ηρνείτο να καταλάβει».3
ε) Αμφότεροι βλάπτουν τη ζωή, την ψυχή και το μέλλον των θυμάτων τους.
στ) Και οι δύο, ενώ ως επίχειρα (ως μισθό) της αντικοινωνικής συμπεριφοράς τους θα έπρεπε να έχουν την απαξίωση των συνανθρώπων τους, τη χλεύη και την ανάλογη τιμωρία, ο μεν πρώτος μπορεί να καταλάβει τη θέση εκπροσώπου μεγάλης ιδιωτικής εταιρείας, ο δε δεύτερος μπορεί να μετατραπεί ακόμα και σε πρωθυπουργό.
Εκτός, όμως, από τις ομοιότητες, υπάρχουν και σαφείς διαφορές:
α) Ο κοινός απατεώνας εξαπατά τα θύματά του, χωρίς απαραίτητα να φιλοδοξεί να γίνει πολιτικός. Αντίθετα, ο πολιτικός απατεώνας έχει αυτοδίκαια και την ιδιότητα του κοινού απατεώνα.
β) Ο κοινός απατεώνας εξαπατά συνήθως περιορισμένο αριθμό ανθρώπων. Αντίθετα, ο πολιτικός απατεώνας εξαπατά ή επιδιώκει να εξαπατήσει ακόμα κι έναν ολόκληρο λαό.
γ) Οι ενέργειες του κοινού απατεώνα έχουν επίπτωση στη ζωή των θυμάτων του. Του πολιτικού συναδέλφου του, όμως, οι πράξεις αντανακλούν ακόμα και στην ίδια την ύπαρξη μιας ολόκληρης χώρας.
δ) Οι πράξεις του κοινού απατεώνα μπορεί να αντιμετωπιστούν ως αξιόποινες και να έχουν ποινικές κυρώσεις. Ομως οι πράξεις του πολιτικού συναδέλφου του είναι συνήθως ποινικώς αδιάφορες και δεν επισύρουν καταδίκες ή ποινές. Για κάθε, όμως, ενδεχόμενο υπάρχει και ο νόμος περί ευθύνης υπουργών και οι κατά καιρούς εν κρυπτώ ψηφιζόμενοι «νόμοι ποινικής ασυλίας».
ε) Οι μεθοδεύσεις του κοινού απατεώνα κάποιες φορές αντιμετωπίζονται ακόμα και με θυμηδία. Του πολιτικού, όμως, απατεώνα προκαλούν αηδία και μίσος.
στ) Τον κοινό απατεώνα τον ψάχνει ο εισαγγελέας και ο δικαστής για να τον κλείσουν στη φυλακή. Αντίθετα, τον πολιτικό συνάδελφό του είναι δυνατόν να τον τιμήσει με την παρουσία του, ενδεχομένως σε κάποια δεξίωση, ακόμα και ο πρόεδρος ή ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου.
Αυτές τις λίγες γραμμές δεν θα ήταν ανώφελο να έχουμε στο νου μας οδεύοντας προς τις κάλπες την προσεχή Κυριακή 18 Μαΐου.
1. Liddell and Scott, επιτομή του Μεγ. Λεξικού της Ελλ. Γλώσσης.
2. Αθανάσιος Κονταξής, Ποιν. Κώδικας τόμ. Β’.
3. Ευάγγ. Λεμπέσης «Η τεραστία κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω».
* Δικηγόρος – συγγραφέας

Μαΐου 14, 2014 - Posted by | Σάτιρα και χιούμορ

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: