Ilioupoli by "night"

Thoughts and actions

Η «Ηλιούπολη» ως Ουτοπία του 17ου αιώνα (του Θανάση Τσακίρη)

Διαβάστε το πλήρες κείμενo – μορφή PDF
Η «Ηλιούπολη» ως Ουτοπία του 17ου αιώνα

του Θανάση Τσακίρη

campanella

Γύρω στο 1602, ο Tommaso Campanella έγραψε την Ηλιούπολη στην οποία περιγράφει μια θεοκρατική κοινωνία όπου τα αγαθά, οι γυναίκες και τα παιδιά «κατέχονται από κοινού». Ο Τομάζο Καμπανέλα (1568-1639) γεννήθηκε στην Καλαβρία της Νότιας Ιταλίας και γρήγορα αποδείχθηκε παιδί-θαύμα. Εντάχθηκε στην Τάξη των Δομινικανών το 1614 και ασχολήθηκε με τη Θεολογία και τη Φιλοσοφία. Αρχικά ακολουθούσε τη θεωρία του Αριστοτέλη για να στραφεί αργότερα στην Πλατωνική, που αποτέλεσε αφετηρία για τη συγγραφή του έργου «La Citta del Sole». Κυνηγήθηκε αλύπητα από την Καθολική Εκκλησία της εποχής, την Ισπανική μοναρχία και την Ιερά Εξέταση. Στη Νάπολη δικάστηκε μαζί με ιερείς και λαϊκούς για «συμμετοχή σε αιρέσεις και για συνομωσία που αποσκοπούσε στην εγκαθίδρυση κομμουνιστικής κοινοπολιτείας.» Στις μελέτες του είναι φανερή η προσπάθειά του αφενός να υπερασπίσει με ψυχολογικά και οντολογικά επιχειρήματα την ανάγκη ύπαρξης Θεού απέναντι στον Αθεϊσμό, αφετέρου να στραφεί στην άμεση παρατήρηση και την πειραματική μελέτη της φύσης καθιστάμενος έτσι ένας από τους πατέρες του μεθοδολογικού εμπειρισμού, εξ ου και η στήριξη της θεωρίας του Γαλιλαίου. Η «Ηλιούπολη» αποτελεί οραματισμό ενός κομμουνιστικού κράτους.
Η πραγματεία είναι γραμμένη με τη μορφή ενός «ποιητικού διάλογου» μεταξύ ενός Γενουάτη ναύτη που είχε συνοδεύσει τον Κολόμβο στο ταξίδι του στην Αμερική και του Ιππότη του Τάγματος Hospitaller. Στόχος του ήταν να περιγράψει ένα ιδανικό μοντέλο κοινωνίας που, σε αντίθεση με την βία, τη διαταραχή και τον παραλογισμό του πραγματικού κόσμου, βρισκόταν σε αρμονία με τη φύση, ως έκφραση της εγγενούς «τέχνης» και σοφίας του Θεού. Στην πραγματικότητα, είχε την πεποίθηση ότι η σημερινή κοινωνία είναι ένας λαβύρινθος αδικίας και δυστυχίας, ακριβώς επειδή είχε παρεκκλίνει από αυτό το φυσικό μοντέλο. Όσο περισσότερο μια πόλη αποτελεί ένα «πολιτικό σώμα», τόσο πιο ευτυχισμένη θα είναι, με τα επιμέρους τμήματά της ενσωματωμένα, έτσι ώστε να σχηματίζουν ένα ενιαίο οργανισμό και τα διάφορα σκέλη του, διαφοροποιημένα ανάλογα με τη λειτουργία, πλήρως συντονισμένα για να εξυπηρετούν την ευημερία της κοινότητας. Στην ιδεώδη αυτή δημοκρατία διοικούν οι διαφωτισμένοι από τον Λόγο άνθρωποι και η εργασία κάθε ανθρώπου αποσκοπεί στο να συμβάλει στο καλό της κοινότητας. Δεν θα υπάρχει ιδιωτική ιδιοκτησία, αδικαιολόγητος πλούτος και φτώχεια˙ κανένας άνθρωπος δεν θα δικαιούται να κατέχει περισσότερα από όσα χρειάζεται.
Η Ηλιούπολη προστατεύεται και υποστηρίζεται από επτά κύκλους τειχών. Διαθέτει παλάτια που χρησιμεύουν ως κατοικίες για τους πολίτες. Βρίσκεται σε έναν χώρο με ιδανικό κλίμα, ευνοεί τη σωματική υγεία, και είναι κτισμένη στην πλαγιά ενός λόφου, επειδή ο αέρας είναι ελαφρύτερος και καθαρότερος. Μία από τις πιο σημαντικές πτυχές αυτής της κοινότητας είναι η κατανομή της εργασίας. Ο Campanella ασκεί κριτική στον Αριστοτέλη, ο οποίος είχε αποκλείσει από την κατηγορία της πλήρους ιθαγένειας και από τα υψηλότερα επίπεδα της αρετής τους τεχνίτες, τους αγρότες και όσους ασχολούνται με χειρωνακτική εργασία. Στην Ηλιούπολη κανένα επάγγελμα δεν είναι χυδαίο ή κατώτερο και είναι όλα ίσης αξιοπρέπειας – στην πραγματικότητα, οι εργαζόμενοι που είναι υποχρεωμένοι να καταβάλλουν μεγαλύτερη προσπάθεια, π.χ. τεχνίτες και οικοδόμοι, λαμβάνουν πιο πολλούς επαίνους. Ο καθένας πρέπει να γνωρίζει όλων των ειδών τις εργασίες, και στη συνέχεια κάθε άνθρωπος πρέπει να ασκεί εκείνο το επάγγελμα για το οποίο έχει τις μεγαλύτερες ικανότητες. Δεν έχουν υπηρέτες και καμία υπηρεσία δεν θεωρείται ανάξια. Το μόνο πράγμα που θεωρούν ότι είναι κατακριτέο είναι η αδράνεια και με τον τρόπο αυτό έρχονται να δώσουν προτεραιότητα στην αξιοπρέπεια της εργασίας και να ανατρέψουν μια παράλογη αντίληψη της αριστοκρατίας, που συνδέεται με την αδράνεια και την αδυναμία. Χάρη στην ίση κατανομή της εργασίας, αρκεί για κάθε άτομο να εργάζεται μόνο τέσσερις ώρες την ημέρα. Αλλά είναι σημαντικό όλοι να δουλεύουν, γιατί η απραξία του ενός θα έχει επιπτώσεις στα οφέλη και την προσπάθεια των άλλων. Οι πολίτες δεν έχουν τίποτα στην ιδιοκτησία τους και τα πάντα είναι κοινά, από τα τρόφιμα ως τα σπίτια, από την απόκτηση γνώσεων ως την άσκηση των δραστηριοτήτων, από τις αποδόσεις τιμών ως τις διασκεδάσεις, από τις γυναίκες ως τα παιδιά. Υπάρχουν «αξιωματούχοι» υπεύθυνοι για την διανομή κάθε πράγματος κι ελέγχουν ότι αυτό μοιράζεται δίκαια, αλλά κανείς δεν μπορεί να οικειοποιηθεί ο,τιδήποτε για τον εαυτό του. Σύμφωνα με αυτούς, η κατοχή ενός σπιτιού ή μιας οικογένειας ενισχύει τη «φιλαυτία» με όλες τις ολέθριες συνέπειες που αυτό συνεπάγεται. Ζουν σαν «φιλόσοφοι από κοινού», επειδή γνωρίζουν τις αρνητικές επιπτώσεις μιας άνισης κατανομής των αγαθών όχι μόνο στο κοινωνικό αλλά και στο ηθικό επίπεδο.
Τα τείχη, εκτός από το να περιβάλλουν και να προστατεύουν την πόλη, είναι επίσης κουρτίνες ενός εξαιρετικού θεάτρου και σελίδες μιας εικονογραφημένης εγκυκλοπαίδειας γνώσεων. Οι τοίχοι των ανακτόρων είναι ζωγραφισμένοι με εικόνες από τις όλες τις τέχνες και τις επιστήμες. Ξεκινώντας με τον τοίχο που υποστηρίζει τις στήλες του ναού και σταδιακά κατεβαίνοντας σε μεγάλους κύκλους, ακολουθώντας τη σειρά των πλανητών από τον Ερμή ως τον Κρόνο, συναντάμε εικόνες του ουρανού και των αστεριών, των μαθηματικών στοιχείων, κάθε χώρας στη γη και όλων τα θαυμάτων καθώς και των μυστικών των ορυκτών, των φυτικών και ζωικών κόσμων, μέχρι να φτάσουμε στην ανθρωπότητα στον εσωτερικό τοίχο του έκτου κύκλου. Απεικονίζονται οι μηχανικές τέχνες και οι εφευρέτες. Ο Campanella ενδιαφέρονταν πολύ για όλες τις έξυπνες ανακαλύψεις και η Ηλιούπολη παρέχει πολλά παραδείγματα «περίεργων εφευρέσεων», όπως τα σκάφη που είναι σε θέση να πλέουν χωρίς άνεμο και χωρίς πανιά και οι αναβολείς, που καθιστούν δυνατό να καθοδηγήσει κανείς ένα άλογο χρησιμοποιώντας μόνο τα πόδια του, αφήνοντας τα χέρια του ελεύθερα . Στο εξωτερικό τείχος απεικονίζονται νομοθέτες, είναι δε εδώ σε «ένα μέρος ύψιστης τιμής» όπου ο Γενουάτης ναύτης αναγνωρίζει τον Χριστό και τους δώδεκα αποστόλους που συμπαρουσιάζονται με τον Μωυσή, τον Όσιρι , τον Δία, τον Ερμή και τον Μωάμεθ. Η γνώση δεν είναι κλεισμένη σε βιβλία που φυλάσσονται σε χωριστούς χώρους, όπως οι βιβλιοθήκες, αλλά είναι ανοιχτά μπροστά στα μάτια όλων. Απεικονιζόμενη κατ’ αυτόν τον τρόπο η γνώση, προωθείται μια ταχύτερη, ευκολότερη και πιο αποτελεσματική μορφή μάθησης, δεδομένου ότι συνδέεται με την τέχνη της μνήμης, η οποία υπογραμμίζει την υποβλητική και συγκινησιακή δύναμη της εικόνας. Από την πρώιμη παιδική ηλικία οι νέοι τρέχουν τριγύρω από αυτό το θέατρο της γνώσης και με κατάλληλη καθοδήγηση και μέσα από τις κατάλληλες διαδρομές μαθαίνουν με χαρά, σαν να παίζουν ένα παιχνίδι, χωρίς προσπάθεια ή πόνο .
Εκτός από την κοινότητα των αγαθών και τους βαμμένους τοίχους, ένα άλλο χαρακτηριστικό της Ηλιούπολης, που θα είναι πιο δύσκολο και ανησυχητικό και που ο ίδιος ο Campanella περιγράφει ως διαδικασία «σκληρή και επίπονη», είναι η κοινότητα των συζύγων. Αυτή είναι η λύση που υιοθετήθηκε από τους πολίτες για το πρόβλημα της παραγωγής. Απηχώντας τη διδασκαλία του μαθητή του Πυθαγόρα Οcellus Lucanus (Ώκιλλος από τη Λουκανία) , ο Campanella λέει ότι είναι εκπληκτικό ότι οι άνθρωποι ασχολούνται με την ανατροφή αλόγων και σκύλων ενώ παραμελούν τη δική τους. Η πράξη της ανατροφής συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη εκ μέρους των γονέων. Αν ασκείται με εσφαλμένο τρόπο μπορεί να οδηγήσει σε μια μακρά αλυσίδα πόνου. Επιπλέον υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των φυσικών στοιχείων του ατόμου (χαρακτήρας) που είναι έμφυτα και δεν αλλάζουν μετά και της ηθικής αρετής, που χρειάζεται ένα κατάλληλο έδαφος για να ριζώσει και να ευημερήσει . Η γέννηση του ανθρώπου θα πρέπει να τηρεί συγκεκριμένες προδιαγραφές και να μην ανατεθεί στην τύχη, ούτε σε μεμονωμένα συναισθήματα . Οι πολίτες διακρίνουν την έννοια της Αγάπης μεταξύ ανδρών και γυναικών με βάση τη φιλία και το σεβασμό περισσότερο από τη σεξουαλική έλξη και που εκφράζεται με πράξεις που δεν σχετίζονται με σεξουαλικότητα, όπως οι ανταλλαγές δώρων , συζήτηση και χορό. Η γενετήσια πράξη, από την άλλη πλευρά, πρέπει να υπακούει σε αυστηρούς κανόνες, όσον αφορά τις φυσικές και ηθικές αξίες των γονέων και την επιλογή ενός ευνοϊκό χρόνου για τη σύλληψη, καθορίζεται από αστρολόγο. Μια τέτοια ένωση δεν είναι η έκφραση μιας προσωπικής, συναισθηματικής ή παθιασμένης σχέσης, αλλά μάλλον συνδέεται με την κοινωνική ευθύνη της γέννησης και την αγάπη για τη συλλογική κοινότητα .

Advertisements

Φεβρουαρίου 25, 2014 - Posted by | Επιστήμη, Θεωρία, Ποίηση, Σχόλια και κριτική

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: