Για μια σύγχρονη untitled αριστερά ενάντια στην παγκόσμια εντροπία του τέλους της ιστορίας

Για μια σύγχρονη untitled αριστερά ενάντια στην παγκόσμια εντροπία του τέλους της ιστορίας
του Νίκου Ζολοταριώφ

Θυμάμαι κάποτε που στο συνέδριο στη μνήμη του Νίκου Πουλαντζά το 1999, συζητάγαμε σχετικά με τους διορισμένους αριστερούς και για το πώς η αριστερά αυτο(προσδι)ορίζεται:
Αυτο-ορίζεται, δηλ. δίνει νόημα στον εαυτό της μέσα από τα δικά της θέλω – όχι αρνητικά και όχι κατ’ αντιδιαστολή, σε κάθε περίπτωση κριτικά και με αμφισβήτηση του κάθε κατεστημένου και της κάθε εξουσίας.
Αυτο-προσδιορίζεται, σε σχέση με ένα όραμα, ένα κοινό σημείο αναφοράς, έναν κοινό στόχο που συνέχει κινήματα και κοινωνικά υποκείμενα, πάντα κατά τρόπο κριτικό και θετικό, ώστε να επέλθουν αλλαγές και να πραγματωθούν στόχοι προς όφελος της κοινωνίας – όχι των οικονομικοκοινωνικά ισχυρών, προς την κοινωνική δικαιοσύνη, την ισότητα, την ελευθερία κλπ.

Δυστυχώς με την πολιτική ατζέντα στην Ελλάδα και εν τέλει σχεδόν μοιραία η αριστερά, ή ό,τι απέμεινε από αυτήν, έγινε ο φορέας του σύγχρονου λαϊκιστικού πολιτικού λόγου, ο κομματικός φορέας των απανταχού κρατικοδίαιτων βολεμένων, φοροφυγάδων και του σάπιου ΠΑΣΟΚ, το συνονθύλευμα ιδεολογικών αγκυλώσεων και αναχρονιστικών αρχών, η οργανωμένη αντίδραση σε κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού της κοινωνίας μας και του κράτους. Δε μιλάω βέβαια για όποια και όποια αριστερά. Ας με συγχωρήσουν οι «σύντροφοι» και οι σύντροφοι – μιλάω για την αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ. Το λέω αυτό διότι έχουμε καταφέρει σε τούτη χωρά, ανίκανοι όντας να συμφωνήσουμε στα απλά και αυτονόητα, η αριστερά να είναι αριστερά και όχι Αριστερά.

Είναι κατά τη γνώμη μου σαφές: η αριστερά ακόμα και αν δεν είναι και δεν γίνει ποτέ Αριστερά, δεν διορίζεται. Η αριστερά προτάσσει τον αυτο-ορισμό βάσει των συγκεκριμένων αρχών και αφετηριών της. Προτάσσει τον άνθρωπο και τη δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Δεν διαχωρίζει τους ανθρώπους και θέτει ως βασικό στόχο την απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης υπέρ των ασθενέστερων. Για όλα αυτά που έχουν γραφεί ήδη αμέτρητες λέξεις δεν χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτα. Αυτά στα οποία οφείλουμε όμως να συμφωνήσουμε όλοι ανεξαιρέτως, μακριά από τις λαϊκιστικές κορώνες, την κουβέντα για μνημόνια ή μη μνημόνιο και όλα τα δυστοπικά σενάρια του μέλλοντός είναι πράγματα απλά, της καθημερινότητάς μας. Είναι αυτά στα οποία απέτυχε παταγωδώς να ανταπεξέλθει το δικομματικό πολιτικό σύστημα της λεγόμενης μεταπολίτευσης. Είναι αυτά τα οποία οι πάλαι ποτέ εκσυγχρονιστές του ΠΑΣΟΚ και οι επανιδρυτές του κράτους της ΝΔ δεν θέλησαν ποτέ να υλοποιήσουν, ούτε καν να επιδιώξουν με ένα τρόπο οργανωμένο και συστηματικό (κάτι άλλωστε για το οποίο θεωρητικά οι πολιτικοί και οι σύμβουλοί τους πληρώνονται). Ποια είναι αυτά; Θα μείνω σε δυο – τρία εύκολα παραδείγματα.

Κράτος πρόνοιας και εθνικό σύστημα υγείας: Το πόσο σαθρά ήταν τα θεμέλια και το πόσο βουτηγμένα στη διαφθορά και στον κατακερματισμό των διαφόρων συμφερόντων φάνηκε από τη διάλυσή τους μέσα λίγους μόνο μήνες, από το πρώτο μνημόνιο και δώθε. Τα βασικά κοινωνικά αγαθά της υποστήριξης των αδυνάμων, των ανέργων και των αποκλεισμένων και της δημόσιας υγείας, διαγράφονται μονομιάς. Οι περισσότεροι παιδικοί σταθμοί υπολειτουργούν γιατί οι Δήμοι και οι Δήμαρχοι επί σειρά ετών προτιμούν τις δαπάνες υπέρ θεαμάτων και όχι υπέρ των κοινωνικών υποδομών. Άλλη μια αποτυχία μεταβίβασης αρμοδιοτήτων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, άλλη μια περίπτωση αποτυχημένου κράτους.

Παιδεία: Όταν η παραπαιδεία ακμάζει και το δημόσιο σχολείο καταντά καταφύγιο φτώχειας και εκτροφείο κοινωνικής αδιαφορίας και θυμού, μέσα σε καιρούς κοινωνικής και οικονομικής κρίσης, φαίνεται ακόμα περισσότερο η ένδεια όλου του εκπαιδευτικού μας συστήματος, από το Δημοτικό ως το Πανεπιστήμιο. Οικοδομήθηκε ένα ολόκληρο σύστημα παραγωγής βολέματος εφηβικών ψυχών, με το αζημίωτο. Τα αποτελέσματα ολέθρια: αδυναμία σύνδεσης του εκπαιδευτικού συστήματος με τις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας, χαμηλό επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης, μειωμένο ενδιαφέρον, ακαδημαϊκές «κοινότητες» κάστες και υποχείρια «πολιτικών νεολαιών» εις μάτην των εκπαιδευτικών «μεταρρυθμίσεων».

Κοινά στοιχεία σε όλα τα παραπάνω η άφθονη παραοικονομία. Για την ακρίβεια, η πρόνοια, η υγεία και η παιδεία στη χώρα μας λειτουργούν ως χώροι υγιούς και εν τέλει αποδεκτής παραοικονομίας: όλοι θέλουμε να παρέχουμε στα παιδιά μας, στους γονείς μας, στους αρρώστους μας το καλύτερο δυνατόν και ό,τι το κράτος μας, παρά το γεγονός ότι πληρώνουμε γι’ αυτά, αποτυγχάνει να παρέχει με επάρκεια και αποδεκτή ποιότητα. Έτσι, δαπανάμε πολύ περισσότερα από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους για πρόνοια, υγεία και παιδεία, αν και ήδη πριν από το μνημόνιο είχαμε αρκετά υψηλή φορολογία. Αποδεχτήκαμε την παραοικονομία, λόγω της αδυναμίας μας να θεμελιώσουμε και να λειτουργήσουμε ένα κράτος που θα παρέχει αυτά για τα οποία ουσιαστικά δημιουργήθηκε. Καταφεύγουμε σωρηδόν στις «ιδιωτικές» λύσεις, έχοντας ήδη πληρώσει για της δημόσιες που όμως δεν έρχονται ποτέ.

Το πόσο ανάγκη οι κοινωνίες σε καιρό κρίσης έχουν ανάγκη από ένα αποτελεσματικό για τους σκοπούς που πρέπει να επιτελεί κράτος, έχει ήδη φανεί από την πλήρη αποτυχία αυτού του κράτους για τη δική μας κοινωνία. Υπό την πίεση ξένων πιστωτών και κοινωνικών φαινομένων το κράτος, κατ’ ομοίωση του δικομματικού πολιτικού συστήματος, αδυνατεί να αναλάβει τους ρόλους του και τις ευθύνες του.

Πώς προσδιορίζεται σε σχέση με όλα αυτά η αριστερά; Ποιο είναι το πρόγραμμά της; Αλήθεια τι μας λένε τα μη αριστερά κόμματα εξουσίας – τα κόμματα του παραδοσιακού δικομματισμού; Ό,τι ήταν να μας πουν, μας το είπαν και πολύ πρόσφατα μάλιστα. Όχι μόνον απέτυχαν να μεταρρυθμίσουν το κράτος και να το καταστήσουν οικονομικά αυτοδύναμο και αποτελεσματικό, φρόντισαν, όπως δείχνουν όλα τα στοιχεία των τελευταίων δέκα ετών, να το αποτελειώσουν: αφού δημιούργησαν το πελατειακό έκτρωμα και τους στρατούς των ημι-μόνιμων συμβασιούχων και των μονίμων επιδοματούχων τους, ανακάλυψαν ότι το πρόβλημα είναι το δημόσιο. Αλήθεια θυμάται κανείς τη ρήση του Πάγκαλου για ένα εκατομμύριο δημόσιους υπαλλήλους που ταλαιπωρεί τα υπόλοιπα δέκα εκατομμύρια; Ε, τα στοιχεία μας λένε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι, είναι σήμερα 712.000. Πολλοί, λίγοι; Πάντως σύμφωνα με τον Πάγκαλο είναι αυτή που βγάζουν το ΣΥΡΙΖΑ δεύτερο κόμμα!

Το ζήτημα δεν είναι ο Πάγκαλος, το σάπιο ΠΑΣΟΚ, η σύγκλιση της ΝΔ προς τα δεξιά της ή η αρτηριοσκληρωτική αγκύλωση του ΚΚΕ. Ούτε καν ο καταγγελτικός λόγος του ΣΥΡΙΖΑ. Το ζήτημά μας δεν είναι καν ποσοτικό, είναι κατ΄αρχήν ποιοτικό: πριν από την οικονομική χρεοκοπίας μας χρεοκοπήσαμε ως κοινωνία, ηθικά και ιδεολογικά, αδυνατώντας να κατανοήσουμε ότι κοινωνία σημαίνει πρωτίστως «εμείς» και όχι «εγώ». Αλλά ακόμα και αν ο κακός και ξέφρενος καπιταλισμός, η παγκοσμιοποίηση και οι αγορές φταίνε για την κατίσχυση του «εγώ» έναντι του «εμείς», δεν φταίει άλλος από το δικό μας εγώ, τον εαυτό μας. Δεν αναρωτηθήκαμε τι είδους κοινωνία θέλουμε, όπως δεν αναρωτηθήκαμε τι κράτος θέλουμε. Μας αρκούσε πάντα το πλούσιο παροχολόγιο και ο αυτισμός της πολιτικής τάξης της εποχής της αφθονίας. Τώρα πλέον, όσο και να ανακαλύπτουμε τους κακούς δημόσιους υπαλλήλους, τον Άκη, το μαύρο πολιτικό χρήμα, τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή, την έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής, την ανυπαρξία κοινωνικών και προνοιακών υποδομών, δεν κάνουμε τίποτε άλλο παρά να υποκύπτουμε στον αγαπημένο μας αυτισμό. Πριν από τη Μέρκελ, τη Λαγκάρντ, το Σαρκοζί και όποιον άλλο ξένο πολιτικό, φροντίσαμε εμείς οι ίδιοι να απαξιώσουμε τους εαυτούς μας, ανακηρύσσοντας εκπροσώπους της κοινωνίας μας – τους άλλους μας εαυτούς.

Το ζήτημα είναι ποιοτικό: τι κοινωνία και τι κράτος θέλουμε; Πρόκειται για μια προέκταση του ερωτήματος ‘ποιος θέλω να είμαι;’ Αλλά για να απαντήσει κανείς με ειλικρίνεια σ’ αυτό, πρέπει πρώτα να απαντήσει στο ερώτημα ‘ποιος είμαι;’ Και αυτό απαιτεί θάρρος, τη δύναμη της αυτογνωσίας, το γνώθι σαυτόν του Σωκράτη. Το θέλουμε πραγματικά; Δεχόμαστε να χάσουμε την πολύτιμη φενάκη του αρχοντοχωριάτη, αυτή την τόσο γλυκιά αυταπάτη που δεκαετίες τώρα χτίζουμε; Θέλουμε να κόψουμε τον ομφάλιο λώρο που συνδέει το (διεφθαρμένο) κράτος με τη (διεφθαρμένη) κοινωνία;

Ποιος δεν θέλει μια δικαιοσύνη ανεξάρτητη και όχι διορισμένη; Ποιος δεν θέλει ένα πραγματικό σύστημα υγείας για όλους, παιδεία που δια-μορφώνει ανθρώπους και πολίτες, κοινωνική ασφάλιση και πρόνοια για αξιοπρεπή διαβίωση; Ποιος θέλει τη διαφθορά και τη φοροδιαφυγή, τις αλλεπάλληλες «ρυθμίσεις» οφειλών; Ποιος θέλει τους εργαζόμενους δέσμιους μιας δανεικής ζωής; Ποιος ζητάει κοινωνική εξαθλίωση, την ανομία και τη διάχυτη κοινωνική οργή; Ποιος επιδιώκει η πρόσβαση σε προνομιακούς κοινωνικούς πόρους, είτε είναι η παιδεία, είτε τα κεφάλαια, είτε οι υπηρεσίες ποιότητας του ιδιωτικού τομέα, να επιτρέπεται μόνο σε λίγους – όχι επειδή το αξίζουν, αλλά επειδή αποτελούν συστατικά του συστήματος που γαλουχεί την όποια εξουσία και τους διαχειριστές της;

Η αριστερά δεν διορίζεται και δεν πρέπει να περιορίζεται στο ψεύτικο δίπολο / δίλημμα ναι ή όχι στο μνημόνιο. Η αριστερά οφείλει να προτείνει λύσεις εκεί όπου υπάρχουν για τους άλλους αδιέξοδα – να σπάει τους τοίχους. Θέλουμε υγεία και παιδεία για όλους – όχι αυτό που μέχρι σήμερα είχαμε, αλλά κάτι πολύ καλύτερο. Θέλουμε αξιοπρέπεια και τη δυνατότητα να δρέπουμε τους καρπούς των κόπων μας, όχι να απολαμβάνουμε δίχως κόπους και όχι να μας κλέβουν τους καρπούς των κόπων μας. Θέλουμε να μπορούμε να ζούμε με ασφάλεια, χωρίς το φόβο του ξένου και χωρίς το φόβο του δούλου. Θέλουμε αξιοκρατία και προστασία των αδυνάμων, ακόμα και των άτυχων και όσων έκαναν λάθος επιλογές στη ζωή τους. Όχι δεν θέλουμε να είμαστε όλοι πλούσιοι. Θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς και αληθινοί, μέλη μιας κοινωνίας που δεν φοβάται την εξουσία, αλλά την ελέγχει. Άνθρωποι που έχουν τη ζωή τους και ορίζουν την κοινή τους πορεία, χωρίς να φοβούνται ο ένας τον άλλον. Που μπορούν να ζήσουν χωρίς να καταστρέφουν το μέλλον των παιδιών τους, το φυσικό και κοινωνικό τους περιβάλλον.

Ας μου πει τώρα κάποιος: υπάρχει πολιτικός φορέας στην Ελλάδα σήμερα που είναι κοντά σε όλα αυτά, που θέτει τέτοιες αρχές και επιδιώκει αυτούς τους σκοπούς; Κι’ έπειτα ας μου απαντήσει κάποιος: πόσοι συμμερίζονται αυτές τις αρχές και πόσοι από εμάς κατανοούν αυτούς τους σκοπούς; Σίγουρα μπορώ να απαντήσω ποιοι έχουν αρνηθεί και καταπατήσει αυτές τις αρχές, τις έχουν εκχυδαΐσει και διαστρεβλώσει. Σίγουρα ξέρω ποιοι κατασπατάλησαν τις δυνάμεις μιας κοινωνίας και σφετερίστηκαν την εξουσία τους στο όνομα ψευδεπίγραφων αρχών και σκοπών που όπως φάνηκε ποτέ δεν θέλησαν να επιτύχουν.

Η αριστερά, ή ό,τι έχει απομείνει από αυτήν, μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται ακόμα. Όχι από αυταρέσκεια ή υπαρξιακή ανάγκη, αλλά ως επιλογή. Και μάλιστα ως συνειδητή επιλογή του πράττειν προς συγκεκριμένους σκοπούς. Από την άποψη αυτή, η αριστερά οφείλει να αμφισβητεί, να φαντάζεται, να εξελίσσει και να εξελίσσεται, σε αντίθεση με την εντροπία που επιτάσσει το παγκόσμιο σύστημα ομογενοποίησης και υποταγής.

Εκδήλωση ΕΕΠΕ: «Δημόσια πολιτική θεωρία και πράξη στην εποχή της κρίσης»

«Δημόσια πολιτική θεωρία και πράξη στην εποχή της κρίσης»
Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης
Πέμπτη 13 Οκτωβρίου 2011, 19.00,
Πολιτιστικό κέντρο-Εντευκτήριο,
κτήριο «Κωστής Παλαμάς» του Πανεπιστημίου Αθηνών
( Ακαδημίας 48 και Σίνα )
διαβάστε περισσότερα…
http://www.hpsa.gr/Portals/0/Ladi_Dalakou_Spanou_teliko.qxd-1[1].pdf

ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΗΠΑ. ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ (του Θανάση Τσακίρη)

Διαβάστε το άρθρο σε word

ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΗΠΑ. ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΑΚΙΡΗ

Η εξέγερση των αποίκων για την ανεξαρτησία τους από την Αγγλική κυριαρχία στέφθηκε με επιτυχία μετά από αρκετούς μήνες ένοπλων συγκρούσεων. Έτσι, στις 4 Ιουλίου 1776 οι 13 αποικίες κήρυξαν την ανεξαρτησία τους ιδρύοντας την Ομοσπονδία που στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και στις αρχές του 21ου θα γινόταν αρχικά η υπερδύναμη του καπιταλιστικού κόσμου και με την κατάρρευση της άλλης υπερδύναμης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» θα καθίστατο προσωρινά η μοναδική.

Το πολιτικό σύστημα που εγκαθιδρύθηκε με την αμερικανική επανάσταση δεν διαμορφώθηκε μια κι έξω αλλά μέσα από σκληρές ιστορικές ταξικές, φυλετικές και άλλες κοινωνικές συγκρούσεις που στα μέσα του 19ου αιώνα πήραν τη μορφή της εμφύλιας στρατιωτικής σύγκρουσης των Βορείων και των Νοτίων. Γι’ αυτό είναι λαθεμένη η εθνοκεντρική-ελληνοκεντρική άποψη που αναλύει εντελώς ρηχά την αμερικανική ιστορία. Όπως, εξίσου ρηχή αλλά και σκοταδιστική είναι η ίδια η κυρίαρχη αγγλοσαξωνική προτεσταντική αντίληψη της ιστορίας. «Οταν η ιστορία οποιασδήποτε χώρας παρουσιάζεται ως ιστορία μιας οικογένειας, τότε αποκρύπτονται λυσσαλέες συγκρούσεις συμφερόντων ανάμεσα σε κατακτητές και κατακτημένους, σε αφέντες και δούλους, σε καπιταλιστές και εργάτες, σε εξουσιαστές και εξουσιαζομένους, σε άτομα διαφορετικής φυλής και φύλου. Και σ’ έναν τέτοιο κόσμο συγκρούσεων, σ’ έναν κόσμο θυμάτων και δημίων, είναι καθήκον των σκεπτόμενων ανθρώπων, όπως είπε ο Αλμπέρ Καμί, να μη συμμαχήσουν με τους δήμιους». Η ιδιαίτερη δικομματική συγκρότηση που χαρακτηρίζει το κομματικό σύστημα είναι και αυτή προϊόν ιστορικών συγκρούσεων που αντανακλούσαν με τη σειρά τους τα αντιτιθέμενα ταξικά και φυλετικά-εθνοτικά συμφέροντα. Το γενικό σχήμα εξέλιξης των βασικών κομμάτων είναι το εξής:

Χρονική περίοδος Τύπος οργάνωσης Βασικά κόμματα Καθοριστικές εκλογικές αναμετρήσεις
1796-1828 Κόμματα ελίτ Φεντεραλιστές Τζεφερσονιανοί vs Ρεπουμπλικάνοι 1800, 1824
1830-1900 Κόμματα – μαζικές οργανώσεις (machine) Δημοκρατικοί vs Ουίγοι vs Ρεπουμπλικάνοι 1840, 1860, 1896
1900-1960 Μεταρρυθμισμένα κόμματα Δημοκρατικοί vs Ρεπουμπλικάνοι 1912, 1932, 1952
1960-σήμερα Κόμματα υπηρεσίες Δημοκρατικοί vs Ρεπουμπλικάνοι 1960, 1968, 1980, 2000

Στη βιβλιογραφία, βέβαια, συναντάμε διαφορετικές εκδοχές για την εξέλιξη των κομμάτων και του κομματικού συστήματος, αλλά στην παρούσα φάση κρατάμε το συγκεκριμένο πίνακα ως λειτουργικότερο μιας και εξυπηρετεί τη σύντομη ανασκόπησή μας. Όπως βλέπουμε αυτή η τυπολογική κατάταξη διαφέρει κατά τι από την κλασική στο είδος της κατάταξη του Μωρίς Ντυβερζέ την οποία επέκτειναν οι Ρίτσαρντ Κατς και Πήτερ Μέιερ :

Α. Κόμματα στελεχών. Αρχικά τα πολιτικά κόμματα ήταν τοπικές επιτροπές από προσωπικότητες με επιρροή και προύχοντες στα πλαίσια κάθε εκλογικής περιφέρειας
 Ποιότητα μελών αντί ποσότητας
 Εσωτερική οργάνωση επιτροπών ατελής
 Μεγάλη αυτονομία επιτροπών
 Κόμματα = ομοσπονδία επιτροπών
 Βουλευτές με μεγάλη ανεξαρτησία. Αποτέλεσμα οι μάχες των εθνοσυνελεύσεων είχαν χαρακτήρα μονομαχίας

Β. Κόμματα μαζών. Ο αποκλεισμός σοσιαλιστών υποψηφίων από πηγές χρηματοδότησης οδήγησε στη συγκρότηση οργανώσεων με πολλά μέλη που κατέβαλλαν μικρές χρηματικές συνεισφορές κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Αποτέλεσμα ήταν η ενσωμάτωση στην οργάνωση του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού οπαδών. Έτσι η κομματική οργάνωση συνέβαλε στην πολιτική εκπαίδευση λαϊκών μαζών και δημοκρατική επιλογή υποψηφίων από συνέδρια (εθνικά, τοπικά, τομεακά).

• Τα κόμματα στελεχών ανταποκρίνονταν στις ανάγκες της εποχής συγκρούσεων μεταξύ αριστοκρατών και αστών.
• Τα κόμματα μαζών ανταποκρίνονται στην εποχή κατά την οποία η βιομηχανική επανάσταση δημιουργεί πολυπληθή εργατική τάξη που διεκδικεί την ενσωμάτωση του συνόλου των πολιτών στο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα και την διαρκή συμμετοχή στις πολιτικές διαδικασίες πέρα από την ανά τετραετία καθολική ψηφοφορία για την εκλογή βουλευτών.

Η διαρκής μαζική οργάνωση μελών και ανάγκη διαρκούς είσπραξης συνδρομών και συνεισφορών συνέβαλε στην πολύ αυστηρότερη διοικητική οργάνωση και στην προοδευτική ανάπτυξη ενός πολύπλοκου και ιεραρχημένου οργανισμού και μιας ομάδας ενδοκομματικών ηγετών με αποτέλεσμα την εξασθένιση της θέσης των βουλευτών.

Κοινωνιολογικά, η διαμάχη μεταξύ ενδοκομματικών και κοινοβουλευτικών στελεχών αντανακλά τη διαμάχη των δύο ομάδων της βάσης: μέλη που εκλέγουν τους ενδοκομματικούς ηγέτες και οπαδοί που εκλέγουν τους βουλευτές. Τα μέλη είναι πιο ταυτισμένα με το κόμμα σε σχέση με τους ψηφοφόρους και, συνεπώς, πιο αδιάλλακτα.

Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, οι ομοιότητες με την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κομμάτων είναι πολλές παρά τη σχετικά αργοπορημένη εμφάνισή τους έναντι αυτών των ΗΠΑ.

Γ. Το πανσυλλεκτικό κόμμα εμφανίστηκε στην Ευρώπη τη δεκαετία του ’60 διατηρώντας πολλά στοιχεία του κόμματος μαζών. Το πρότυπο ανάπτυξης της Δύσης ήταν το υπόβαθρο του πανσυλλεκτικού κόμματος: ιδιότυπο καθεστώς συσσώρευσης με δομές εντατικής συσσώρευσης και μαζικής κατανάλωσης στη βάση συναινετικών θεσμών και δομών. Το πανσυλλεκτικό κόμμα υιοθετεί στρατηγικές άμεσης εκλογικής αποτελεσματικότητας που συνεπάγονται πρακτικές αποστασιοποίησης ή και αποστροφής από πρακτικές στρατολόγησης στη βάση των ιδεολογικών και κυρίως κοινωνικών ταυτίσεων, ενώ παράλληλα επιδιώκουν εκλογική υποστήριξη με αφετηρία πολιτικές και προγραμματικές συγκλίσεις.
Τα κόμματα πλέον παύουν να είναι παράγοντες της κοινωνίας που επιδιώκουν την επιρροή πάνω στο κράτος ή την διείσδυση σ’ αυτό. Αυτό σημαίνει μετατροπή των κομμάτων σε ανταγωνιστικούς μεσίτες μεταξύ κράτους και κοινωνίας. Οι κυβερνήσεις πανσυλλεκτικών κομμάτων βιώνουν μια έντονη αντίφαση προσπαθώντας αφενός να μεσιτεύσουν τα αιτήματα της κοινωνίας προς το κράτος αφετέρου να υποστηρίζουν την κρατική πολιτική απέναντι στην κοινωνία. Αντίθετα στις ΗΠΑ η εξέλιξη ήταν κάπως διαφορετική. Οι μαζικές οργανώσεις των πολιτικών κομμάτων κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα της καπιταλιστικής εκβιομηχάνισης, της ανάπτυξης της εργατικής τάξης και της εισροής μεταναστών από την Ευρώπη δεν είχαν τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών συντηρητικών και σοσιαλιστικών κομμάτων (λόγω απουσίας φεουδαρχίας, ατομιστικής πολιτικής κουλτούρας και, σε μεγάλο βαθμό, των δυνατοτήτων επέκτασης της χώρας προς δυσμάς που λειτουργούσε ως αδιαμόρφωτο ακόμη «Αμερικανικό όνειρο» κ.ο.κ.). Το Σοσιαλιστικό Κόμμα των ΗΠΑ στην καλύτερη εμφάνισή του στις Προεδρικές του 1912 έφτασε το 6% και στις βουλευτικές είχε δύο βουλευτές στο Ομοσπονδιακό επίπεδο, μερικές έδρες σε Πολιτειακά νομοθετικά σώματα και 33 δημάρχους, για να μειωθεί σταδιακά η δύναμή του σε ελάχιστα ποσοστά. Έτσι, βλέπουμε τα υποτιθέμενα μαζικά κόμματα του 190υ αιώνα, Δημοκρατικό και Ρεπουμπλικανικό, να είναι ουσιαστικά πανσυλλεκτικά, τη δε δομή τους να μην έχει τα πυραμιδωτά χαρακτηριστικά των κομμάτων-μαζών.

Δ. Τα κόμματα καρτέλ είναι η πιο σύγχρονη κομματική μορφή που απαντάμε στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, πολλά χαρακτηριστικά των οποίων απαντώνται και στα βασικά αμερικανικά κόμματα ήδη από το 1960. Τα κόμματα αυτά χαρακτηρίζονται από πολιτικούς που θεωρούν την πολιτική ως επάγγελμα (πολλοί δε ως πηγή πλουτισμού και ελάχιστοι ως καθήκον του πολίτη). Η βάση του κομματικού ανταγωνισμού είναι το κατά πόσο οι πολιτικοί έχουν διαχειριστικές δεξιότητες και είναι γενικώς και αορίστως αποτελεσματικοί, ενώ η ιδεολογία έχει χαθεί ως έννοια. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά τους είναι η «έςνταση κεφαλαίου» της κομματικής δουλειάς και της κομματικές προεκλογικής εκστρατείας. Εκεί που οι εθελοντές έπαιζαν σημαντικό ρόλο, έστω και σε «ταπεινά καθήκοντα» αφισοκόλλησης και «cheerleaders» αναλαμβάνουν τώρα οι διάφορες εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες πολιτικού μάρκετινγκ, διαφήμισης, δημοσίων σχέσεων, χάραξης στρατηγικής και, πάνω απ’ όλες οι εταιρείες ερευνών κοινής γνώμης. Τα κόμματα πια εδρεύουν στο κράτος και παύουν πλέον να είναι μεσίτες της κοινωνίας προς αυτό. Οι σχέσεις των κομματικών ελίτ και των απλών μελών είναι, σε γενικές γραμμές, αυτές της «αμοιβαίας αυτονομία» (ένας κομψός όρος για να πούμε ότι τα μέλη και οι οπαδοί ξεκίνησαν την απόδρασή τους από τα κόμματα). Τέλος, τα εναπομένοντα μέλη δεν έχουν ούτε δικαιώματα ούτε υποχρεώσεις και τα όρια μεταξύ μελών και μη-μελών είναι πλέον ασαφή, και η έμφαση είναι στο άτομο ως μέλος και όχι ως οργανωμένο σώμα (π.χ. Βρετανικό Εργατικό Κόμμα). Η εμπειρία των κομμάτων των ΗΠΑ είναι και εδώ διαφορετική ή και πρωτοποριακή σε σχέση με τα κόμματα-καρτέλ.

Ας επιστρέψουμε για λίγο στον πίνακα της εξέλιξης των κομμάτων των ΗΠΑ. Όσον αφορά τα κόμματα των ελίτ δεν τίθεται θέμα σύγκρισης καθώς η λογική είναι ίδια με αυτή των ευρωπαϊκών κομμάτων των ελίτ. Το 1824 μια νέα γενιά ηγετών εμφανίστηκε στα τότε κόμματα. Στο μεταξύ είχαν εκλείψει οι Φεντεραλιστές και είχαν κυριαρχήσει οι Ρεπουμπλικανοί. Η θεματολογία των εκλογών δεν χαρακτηριζόταν πια από τα έντονα προβλήματα και οι συγκρούσεις μεταξύ Βρετανόφιλων και Γαλλόφιλων (ουσιαστικά εκπροσωπούσαν καπιταλιστές που είχαν αντίστοιχους εμπορικούς προσανατολισμούς και εκφράστηκαν με τις αντίστοιχες στοιχίσεις στις πολεμικές συρράξεις των δύο μεγάλων δυνάμεων της Δυτικής Ευρώπης). Νικητής από τους νεώτερους Ρεπουμπλικανούς (μόνο αυτούς ήταν οι 4 υποψήφιοι) αναδείχθηκε ο Άντριου Τζάκσον από την Πολιτεία Τεννεσή. Η θητεία του χαρακτηρίστηκε από την οικοδόμηση ενός «πελατειακού κράτους» (που δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, όπως νομίζουν πολλοί «εκσυγχρονίζοντες»). Σύμφωνα με έναν εξέχοντα ιστορικό είναι δίκαιο να δηλώσει κανείς ότι ο Τζάκσον εισήγαγε το ‘σύστημα των λαφύρων’στο επίπεδο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και ποτέ του δεν το μετάνιωσε. Η πολιτική λογική του για τη στελέχωση της κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού ήταν τόσο απλή όσο των ανθρώπων των δυτικών συνόρων: «Τα καθήκοντα όλων των δημοσίων λειτουργών είναι (…) τόσο σαφή κι απλά που άνθρωποι με εξυπνάδα μπορούν μετά χαράς αυτοπροταθούν για να αναλάβουν να τα εκτελέσουν (…) και δεν μπορώ παρά να πιστεύω πως έχουμε πολλά να χάσουμε αν υπάρχουν άνθρωποι που κατέχουν μια θέση επί μακρόν από όσα γενικά μπορούμε να κερδίσουμε από την εμπειρία τους (. . ) Δεν υπάρχει άνθρωπος που να έχει περισσότερα φυσικά δικαιώματα από κάποιον άλλο πάνω σε δημόσιες θέσεις εργασίας.» Απέναντί του στάθηκαν οι Ουίγοι (Whigs ήταν οι Φιλελεύθεροι στη Βρετανία και όσοι κάτοχοι αξιωμάτων στις αποικίες αντιστάθηκαν στους Βρετανούς και πήραν μέρος στην επανάσταση του 1776) και άλλοι πολιτικοί σχηματισμοί με κύριο το Αντι-Μασονικό Κόμμα που ήταν το «κόμμα νέου τύπου» γιατί δημιουργήθηκε από τα κάτω ως «εξωκοινοβουλευτικό» μαζικό κόμμα μα συγκεκριμένη αντέντα, της οποίας το κύριο αίτημα ήταν ο πλήρης εκδημοκρατισμός της πολιτικής ζωής με το κλείσιμο των «μυστικών οργανώσεων». Στις εκλογές του 1836 ο Μάρτιν Βαν Μπιούρεν, διάδοχος του Τζάκσον, υπό την ταμπέλα των «Δημοκρατικών Ρεπουμπλικανών» νίκησε τους Ουίγους που διασπάστηκαν μεταξύ τριών υποψηφίων. Μεταξύ 1840 και 1852 είχαν σχηματιστεί και συγκρούονταν τα κόμματα των μαζικών οργανώσεων, Ουίγοι και Δημοκρατικοί (υπό τον Βαν Μπιούρεν). Στις εκλογές του 1840 οι Ουίγοι κέρδισαν με τον …Μακ Κέιν της εποχής, τον στρατιωτικό θρύλο που άκουγε στο όνομα Γουίλιαμ Χένρι Χάρισον του Οχάιο: «Ο λόγος για τον οποίο η εκστρατεία του 1840 εξελίχθηκε στην πιο διασκεδαστική και πιο βλακώδη προεδρική εκλογή είναι το ότι οι Ουίγοι νίκησαν τους Δημοκρατικούς με τις ίδιες τις μεθόδους τους. Δεν υιοθέτησαν ουδεμία πλατφόρμα, έχρισαν υποψήφιο έναν στρατιωτικό ήρωα, αγνόησαν τα πραγματικά διακυβεύματα και δεν απευθύνθηκαν στη νοημοσύνη των ψηφοφόρων αλλά στα συναισθήματά τους. Οι προσδοκίες του κέρδους και της πατρωνίας χρησιμοποιήθηκαν για ‘την άντληση των ψήφων’ και στο λαό προσέφεραν ένα μεγάλο σόου». Ο εκλεγείς Χάρισον δεν πρόλαβε να το χαρεί και πέθανε διαδεχόμενος από τον αντιπρόεδρος Τζων Τάιλερ. Οι Ουίγοι είχαν παράλληλα κερδίσει και την πλειοψηφία της Γερουσίας. Όμως, η πολυσυλλεκτικότητά τους στάθηκε η αχίλλειος πτέρνα τους κι έτσι διασπάστηκαν για να επανέλθουν το 1844 οι Δημοκρατικοί στην Προεδρία. Στις εκλογές αυτές εμφανίστηκε το Liberty Party με σκοπό του την κατάργηση της δουλείας ως μονοθεματικό κοινωνικο-κινηματικό κόμμα και πήρε 2% αφαιρώντας ψήφους από τους Ουίγους που με τη σειρά τους ξαναπήραν την Προεδρία το 1848, πάλι με στρατιωτικό ήρωα, τον Ζάκαρι Ταίηλορ. Οι Δημοκρατικοί είχαν υποψήφιο τον Γερουσιαστή Λιούις Κας που ήταν αντίθετος με την επέκταση της δουλείας στις νέες κατακτήσεις (Νέο Μεξικό κλπ.) και αυτό στοίχισε ψήφους προς τους Ουίγους ενώ η μετριοπάθεια της αντίθεσής του έστειλε τους πιο ριζοσπάστες στο κόμμα Free Soil με υποψήφιο τον Βαν Μπιούρεν. Τέλος το 1852 διεξήχθη η τελευταία εκλογική εκστρατεία με κύριους αντίπαλους τους Δημοκρατικούς και τους Ουίγους. Το Free Soil δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο καθώς τα δύο μεγάλα κόμματα άρχισαν πλέον να διασπώνται με αφορμή την κατάργηση της δουλείας και τις επερχόμενες κοινωνικές ανακατατάξεις λόγω της εντατικοποίησης της εκβιομηχάνισης. Οι οικονομικά «προοδευτικοί» και κοινωνικά «συντηρητικοί» Ουίγοι έχασαν τις εκλογές και διασπάστηκαν. Το Δημοκρατικό Κόμμα διασπάστηκε σε Βόρειους αντίπαλους της δουλείας και σε Νότιους υπερασπιστές της ανοίγοντας το δρόμο για την εμφάνιση και επικράτηση του νέου Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του ανερχόμενου βιομηχανικού καπιταλιστικού μπλοκ που υποσχόταν την κατάργηση της δουλείας (επί της ουσίας ήθελε ελεύθερο και φθηνό εργατικό για τις εργατουπόλεις του ανερχόμενου βιομηχανικού βορρά). Ο εμφύλιος πόλεμος ήταν ενώπιον των πυλών. Από τα συντρίμμια του κόμματος των Ουίγων και την πτώση και διάσπαση των Δημοκρατικών ωφελήθηκε το μαζικό American Party με την αντιμεταναστευτική, αντικαθολική και μυστικοπαθή δραστηριότητά του μέσω των «μυστικών εταιριών» (οι διαβόητοι “Know-Nothings” που δεν άκουγαν, δεν έβλεπαν, δεν ήξερα τίποτα για τις μυστικές ενώσεις). Το Αμερικάνικο Κόμμα σάρωσε σε πολλές πολιτείες, κυρίως στη Μασαχουσέτη, στο Μέριλαντ και στο Κεντάκι, όπου πήρε τις τοπικές κυβερνήσεις και βουλές. Κι εκεί που όλοι νόμιζαν πως θα γίνει το νέο βασικό κόμμα, στην ετήσια συνδιάσκεψη του 1956 σκάει η φούσκα όταν επήλθε τεράστια ρήξη λόγω της σύγκρουσης Βορείων και Νοτίων για την κατάργηση της δουλείας. Οι Βόρειοι ήταν ο κύριος όγκος των συνέδρων του νέου Ρεπουμπλικανικού Κόμματος που απηύθυνε έκκληση συνεργασίας σε οπαδούς του Free Soil και των Ουίγων, σε Δημοκρατικούς που ήταν υπέρ της κατάργησης της δουλείας και σε δυσαρεστημένους Know-Nothings. Στις εκλογές του 1856 τα τρία κόμματα συγκρούστηκαν άγρια και οι Ρεπουμπλικανοί έκαναν την έκπληξη και με 33% των ψήφων εγκαταστάθηκαν στη δεύτερη θέση στέλνοντας το Αμερικάνικο Κόμμα στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας». Όλες αυτές οι εκλογικές αναμετρήσεις είχαν πολύ υψηλή συμμετοχή που έφτανε το 80% και η οποία έγινε ακόμη πιο υψηλή το 1860 όταν εκλέχτηκε πρόεδρος ο Ρεπουμπλικανός Αβραάμ Λίνκολν. Οι Δημοκρατικοί κατέβηκαν με δύο ψηφοδέλτια, το Βόρειο και το Νότιο και, βεβαίως, έχασαν το παιχνίδι και σε λίγο έγιναν υπαίτιοι (“War Democrats”) ενός από τους χειρότερους εμφυλίους πολέμους της παγκόσμιας ιστορίας. “War Democrats” από το Βορρά στήριξαν τον Λίνκολν. Υπήρξαν, βέβαια, Δημοκρατικοί που εναντιώθηκαν στον πόλεμο. Αντιπολίτευση αντιμετώπισε και μέσα από το κόμμα του από τους «Ριζοσπάστες Ρεπουμπλικάνους» που απαιτούσαν να αναλάβει το Κογκρέσο την ευθύνη του πολέμου, να καταργηθεί εδώ και τώρα η δουλεία και να ανασυγκροτηθεί πολιτική ο νότος μετά τη λήξη του πολέμου. Για να αντιμετωπίσει την αμφισβήτηση, ο Λίνκολν διεύρυνε το κόμμα του με τους “War Democrats” και το μετονόμασε σε Union Party (Κόμμα της Ένωσης). Κι όμως, στις εκλογές του 1864 οι “War Democrats” κατέβασαν δικό τους υποψήφιο κόντρα στον Λίνκολν αλλά μάταια. Μετά τη δολοφονία του Λίνκολν, την Προεδρία ανέλαβε ο προερχόμενος από τους “War Democrats” Αντιπρόεδρος Άντριου Τζάκσον αλλά αντιμετώπισε σκληρή αντιπολίτευση από τους «Ριζοσπάστες Ρεπουμπλικανούς» που πέτυχαν να υπερψηφιστεί πρόταση μομφής εναντίον του αλλά απέτυχαν να πείσουν τους γερουσιαστές. Με την επιστροφή των Νοτίων πολιτειών στην Ομοσπονδία το Δημοκρατικό Κόμμα ξανάγινε «αξιωματική αντιπολίτευση». Ο ήρωας του πολέμου στρατηγός Οδυσσέας Γκραντ ηγήθηκε των Ρεπουμπλικάνων και παρέμεινε Πρόεδρος για δύο θητείες (1868 και 1872). Έτσι, λοιπόν, το τέλος του πολέμου βρήκε τους Ρεπουμπλικανούς νικητές και τις ΗΠΑ μια διαφορετική χώρα. Τυπικά η δουλεία καταργήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 1865 με την 13η Τροποποίηση του Συντάγματος ενώ η μόνη εξαίρεση που διατηρήθηκε αφορούσε την περίπτωση διάπραξης εγκλήματος, κάτι που προκαλούσε αρνητικές ερμηνείες και προβλήματα. Και για να μη νομίζουμε πως επρόκειτο για μια απλή διαδικασία, η τροποποίηση έπρεπε να εγκριθεί από τα πολιτειακά νομοθετικά σώματα. Και ποια ήταν η Πολιτεία που τελευταία κατάργησε και τυπικά τη δουλεία μόλις το 1995; Η Πολιτεία του Μισισίπι!!!

Η ανασυγκρότηση των υποδομών έδωσε δουλειά σε πολύ κόσμο και, κυρίως, έδωσε νέα ορμή στην καπιταλιστική εκβιομηχάνιση καθώς η χώρα θα συνεχιζόταν να επεκτείνεται προς τη Δύση και χρειαζόταν νέους σιδηροδρόμους, νέα εργοστάσια και νέες αγροτικές και κτηνοτροφικές εκτάσεις που θα ετίθεντο υπό την εκμετάλλευση των μεγάλων αγροβιομηχανικών επιχειρήσεων. Μέσα σε αυτό το κοινωνικο-οικονομικό πλαίσιο θα γιγαντώνονταν τα πολιτικά κόμματα και θα άλλαζε ο πολιτικός τους προσανατολισμός καθώς οι Ρεπουμπλικανοί θα γίνονταν το κόμμα των βιομηχανικών και χρηματιστικών κύκλων της αστικής τάξης ενώ το Δημοκρατικό θα ψηφιζόταν από τους «χαμένους» της διαδικασίας της εκβιομηχάνισης αγρότες και εργάτες. Οι Ρεπουμπλικάνοι εξελίχθηκαν σε ένα άκρως εθνοκεντρικό κόμμα επιβάλλοντας αντιμεταναστευτική πολιτική και νομοθεσία με αποτέλεσμα οι Δημοκρατικοί να ψηφίζονται και από τους μετανάστες που ζούσαν στις μεγάλες πόλεις. Η σύγκρουση των δύο κομμάτων ήταν σφοδρή. Ο συσχετισμός δυνάμεων έγερνε πότε από τη μία και πότε από την άλλη πλευρά. Οι ανάγκες της πανεθνικής πολιτικής σύγκρουσης είχε ως αποτέλεσμα την οικοδόμηση μαζικών οργανώσεων (machines) από τα κόμματα, που, εκτός των άλλων, αποσκοπούσαν και στην πολιτική ενσωμάτωση των νέων πληθυσμών που προέρχονταν από τις νέες πολιτείες και κτήσεις καθώς και των εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών που συνέρρεαν από όλο τον κόσμο και, κυρίως, από την Ευρώπη. Όμως, όπως παρατήρησε ο Ρόμπερτ Μίκελς, «όποιος μιλά για οργάνωση μιλά για ολιγαρχία», δηλαδή σε κάθε πολιτική οργάνωση (κόμμα ή συνδικάτο) όσο και αν θεωρείται δημοκρατική δημιουργούνται ηγετικές γραφειοκρατικές ολιγαρχίες. Έτσι εξελίχθηκαν στη φάση αυτή τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα. Παράλληλα, οι μηχανισμοί ανέπτυξαν τεράστια δίκτυα πελατειακών σχέσεων (“machine politics”). «Ο μηχανισμός και οι ηγέτες ήθελαν πολιτική δύναμη κι εξουσία. Η πολιτική εξουσία οδηγούσε σε προσωπικό πλούτο. Για να αποκτηθούν δύναμη κι εξουσία οι μηχανισμοί χρειάζονταν τον έλεγχο των δημοσίων αξιωμάτων οπότε όριζαν ποιοι θα ήταν οι υποψήφιοι και τους εξασφάλιζαν πιστές και προβλέψιμες ψήφους. Σε αντάλλαγμα, η αντιπαροχή του μηχανισμού ήταν η προσφορά σε προσωπική βάση υπηρεσιών και χειροπιαστών υλικών ανταμοιβών σε εκείνους που τον υποστήριζαν.»

Επειδή, όπως τονίσαμε, οι μηχανισμοί είχαν συχνά ανάγκη από άφθονο χρήμα, διαφθορά επικρατούσε στις πόλεις όπου δημόσια αξιώματα έφερναν εκτός από τη δόξα και τον πλούτο. Έτσι οι εκλεγμένοι αξιωματούχοι και οι κομματικοί στρατοί τους νόθευαν τις εκλογικές διαδικασίες («μπούκωναν» τις κάλπες με ψηφοδέλτια δικά τους, διπλοψήφιζαν και τριπλοψήφιζαν) και τρομοκρατούσαν ανοιχτά τους αντίπαλούς τους. Προεκλογικά βοηθούσαν τους μετανάστες, έδιναν δουλειές και άλλες παροχές στους φτωχούς για να τους πάρουν τις ψήφους κι αυτοί λόγω έλλειψης κράτους πρόνοιας υπέκυπταν στους εκβιασμούς. Αυτά τα συμπτώματα «άρρωστης δημοκρατίας» δεν έχουν εξαλειφθεί, παρ’ όλο που πολλοί θεωρούν ότι κράτησαν ως τη δεκαετία 1950-1960. Η κατάσταση στην πόλη του Σικάγο είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική και είναι πρώτη στην πολιτική διαφθορά. Οι εργάτες και οι αγρότες ένοιωθαν αποκλεισμένοι από τις πολιτικές και κοινωνικο-οικονομικές εξελίξεις και είχαν την αίσθηση ότι οι κοινότητές τους δεν όριζαν οι ίδιες τις τύχες τους αλλά η παγκόσμια αγορά, οι κερδοσκόποι του χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι άπληστοι βιομηχανικοί καπιταλιστές (robber barons). Όταν εκδηλώθηκε η πρώτη μεγάλη οικονομική κρίση το κομματικό σύστημα άρχιζε να τρίζει επικίνδυνα. Μεταξύ 1870 και 1896 οι αγρότες των Μ μεσοδυτικών, δυτικών και νότιων πολιτειών δημιούργησαν οργανώσεις εκπροσώπησης των συλλογικών συμφερόντων τους. Το Greenback Party που υποστήριζε το αίτημα έκδοσης χάρτινου χρήματος και το αγροτικό κίνημα Granger που αγωνιζόταν εναντίον των μονοπωλίων των σιδηροδρόμων και προωθούσε την ιδέα των αγροτικών μεταφορικών συνεταιρισμών και ταχυδρομείων κατέβασαν κοινούς υποψηφίους στις εκλογές (1876, 1880, 1884). Όμως, τη μεγάλη απειλή για τα δύο μεγάλα κόμματα την αντιμετώπισαν όταν το 1892 το Κόμμα του Λαού (People’s Party ή Populists) με υποψήφιο πρόεδρο τον Τζέιμς Γουήβερ πήρε 8% και εξέλεξε 22 εκλογείς στο Εκλεκτορικό Κολέγιο, 6 κυβερνήτες και αρκετούς δημάρχους μικρών πόλεων. Οι Δημοκρατικοί εξέλεξαν Πρόεδρο τον Γκρόουβερ Κλήβελαντ και κατέκτησαν την πλειοψηφία στο Κογκρέσο. Όμως, ο Κλήβελαντ ήταν ανοιχτά άνθρωπος των βιομηχάνων και των τραπεζιτών. Έτσι, υπεράσπισε με νύχια και με δόντια το «χρυσό κανόνα» αρνούμενος σθεναρά να υιοθετήσει την πρόταση των αγροτών, των εργατών και των μικρεμπόρων και μικροβιοτεχνών. Έτσι, χειροτέρεψε η οικονομική κατάσταση, κατέρρευσαν τράπεζες, χρεοκόπησαν επιχειρήσεις, μειώθηκε η βιομηχανική παραγωγή, εκατοντάδες χιλιάδες έμειναν άνεργοι. Επί 30 χρόνια οι Δημοκρατικοί θα αντιμετωπίζονταν από τα λαϊκά στρώματα ως το κόμμα που πρόδωσε τις ελπίδες τους και έφερε φτώχεια και μιζέρια. Το 1894 οι Ρεπουμπλικάνοι επανάκτησαν την πλειοψηφία στο Κογκρέσο και η αυτοπεποίθηση των Δημοκρατικών έπεσε στο ναδίρ. Στη συνδιάσκεψη του 1896 ένας πρώην βουλευτής από τη Νεμπράσκα έκανε την εμφάνισή του και με το λόγο του ξεσήκωσε το παθιασμένο χειροκρότημα της πλειοψηφίας των Δημοκρατικών συνέδρων. Ο Γουίλιαμ Τζένινγκς Μπράιαν επιτέθηκε στους υποστηρικτές του «χρυσού κανόνα» λέγοντας: «Δεν θα σταυρώσετε την ανθρωπότητα πάνω σε ένα χρυσό σταυρό.» Οι σύνεδροι κατενθουσιασμένοι υπερψήφισαν την υποψηφιότητά του. Το Δημοκρατικό Κόμμα τάχθηκε με τα εκατομμύρια των εργατών και αγροτών και γενικότερα με τη «φτωχολογιά». Το «Κόμμα του Λαού» στη δική του συνδιάσκεψη που έλαβε χώρα μερικές μέρες αργότερα τάχθηκε και αυτό υπέρ του Μπράιαν. Όμως, η ρητορική του Μπράιαν ξέφυγε από το πλαίσιο «τάξη εναντίον τάξη» και έγινε «ύπαιθρος εναντίον πόλεων», με αποτέλεσμα οι Ρεπουμπλικανοί με τον Γουίλιαμ ΜακΚίνεϋ, που τον χρηματοδοτούσαν φανερά και ξεδιάντροπα οι κεφαλαιοκράτες,να καταφέρουν να κερδίσουν τον κόσμο των εργαζομένων των πόλεων με το επιχείρημα ότι μόνο με την ανάπτυξη των μεγάλων επιχειρήσεων των πόλεων θα μπορέσουν να κρατήσουν τις δουλειές τους, και τους υποσχέθηκαν να επιβάλλουν υψηλούς βιομηχανικούς δασμούς στις εισαγωγές. Έτσι έχασαν οι Δημοκρατικοί και οι «Λαϊκιστές» έσβησαν ως κόμμα.

Σύντομα, όμως, τα πράγματα θα άλλαζαν με την είσοδο στην «Προοδευτική Εποχή». Το Προοδευτικό Κίνημα ζητούσε σημαντικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις: μαζική εγγραφή των πολιτών στους εκλογικούς καταλόγους, μεταρρύθμιση των εκλογικών διαδικασιών, καθιέρωση δημοψηφισμάτων και δικαιώματος των πολιτών να παίρνουν πρωτοβουλίες για συλλογή υπογραφών για δημοψηφίσματα, προκριματικές εκλογές των κομμάτων για την ανάδειξη των υποψηφίων στα αξιώματα, δυνατότητα ανάκλησης των εκλεγμένων αξιωματούχων και διενέργειας επαναληπτικών εκλογών, κατάργηση κομματικών ψηφοδελτίων, επιβολή ισχυρών κανονισμών στις δημόσιες υπηρεσίες, επέκταση του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι και, πρωτίστως, στις γυναίκες. Μετά τη δολοφονία του ΜακΚίνευ την Προεδρία ανέλαβε ο τότε αντιπρόεδρος Θεόδωρος Ρούζβελτ, ο οποίος υιοθέτησε τις θέσεις του Προοδευτικού κινήματος και σάρωσε στις εκλογές του 1904. Όμως, ο διάδοχός του, ο Γουίλιαμ Χάουαρντ Ταφτ πρόδωσε το Προοδευτικό κίνημα κι έτσι στις εκλογές του 1912 ο Ρούσβελτ κατέβηκε ως υποψήφιος του Προοδευτικού Κόμματος κι έστειλε τους Ρεπουμπλικάνους στην τρίτη θέση με μεγάλη διαφορά (88 εκλέκτορες έναντι 8). Στα θετικά σημεία της πλατφόρμας του ήταν η καθιέρωση της γυναικείας ψήφου, η ανάκληση των δικαστικών αποφάσεων, η ευκολότερη αναθεώρηση του συντάγματος, η καθιέρωση νομοθεσίας για την κοινωνική πρόνοια προς γυναίκες και παιδιά, αύξηση εργατικών μισθών, περιορισμός των αντιαπεργιακών διατάξεων, αναθεώρηση του τραπεζικού συστήματος για καθιέρωση ελαστικότερου νομίσματος, υποχρεωτική ιατροφαρμακευτική ασφάλιση των εργαζομένων, νέοι φόροι κληρονομιάς και εισοδημάτων, βελτίωση των υδάτινων δρόμων της ενδοχώρας, κ.α. Στα αρνητικά του ήταν ο νέο-εθνικισμός που, πέρα από τις οικονομικές λογικές της επιβολής δασμών και της πρόταξης της κοινωνικής πρόνοιας έναντι των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων που προωθούσε με τη Νέα Ελευθερία ο Τόμας Γούντοου Γουίλσον των Δημοκρατικών, ήταν κάλεσμα για την ενίσχυση του στρατιωτικού κατεστημένου. Όμως, οι Ρεπουμπλικάνοι κατάφεραν να ξαναπάρουν πίσω ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού και των ψηφοφόρων των Προοδευτικών ενώ άλλοι ακολούθησαν τον Γουίλσον στο Δημοκρατικό Κόμμα, που έπαιρνε ολοένα και πιο προοδευτικές θέσεις. Το 1924 ο υποψήφιος των Προοδευτικών Ρόμπερτ Λαφολέτ πήρε για τελευταία φορά υψηλό ποσοστό (16,2%). Έτσι, οι Προοδευτικοί είτε ως ανεξάρτητο κόμμα είτε ως πτέρυγες των δύο μεγάλων κομμάτων έβαλαν τη σφραγίδα τους στην εποχή που θα έκλεινε με την άνοδο και την κυριαρχία του Δημοκρατικού Φρανκλίνου Ρούζβελτ που επέβαλε το Νιου Ντήλ και την πιο φιλεργατική νομοθεσία που είχαν ποτέ οι ΗΠΑ. Στο μεταξύ με την οικοδόμηση ενός τύπου «κράτους πρόνοιας», που επιτεύχθηκε με την κυβέρνηση Ρούσβελτ και την κινητοποίηση των εργατικών συνδικάτων για δικαιώματα που κατακτήθηκαν με σκληρές απεργίες, καταλήψεις εργοστασίων και χώρων δουλειάς και συγκρούσεις με τις ιδιωτικές αστυνομίες των εργοδοτών, μια ισχυρή κοινωνική συμμαχία στο πλαίσιο του Δημοκρατικού Κόμματος που άλλαξε εντελώς το κόμμα. Αυτή η συμμαχία ευνοήθηκε στην άνοδό της με τους Ρουσβελτιανούς Δημοκρατικούς και με την μετακίνηση ψηφοφόρων που απογοητεύτηκαν από το χειρισμό από την πλευρά των Ρεπουμπλικάνων της τρομακτικότερης οικονομικής κρίσης. Ο Πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ και τα νεοκλασικά οικονομικά του (η οικονομική ορθοδοξία της εποχής) έσπρωξαν την κρίση στα άκρα, προκαλώντας Κραχ και στέλνοντας εκατομμύρια ανθρώπους στην ανεργία και την απίστευτη μιζέρια του δόγματος «ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Εξίσου ευνοήθηκε και από το γεγονός ότι γενιές ολόκληρες μεταναστών είχαν αποκτήσει εκλογικά δικαιώματα και τα παιδιά τους ενηλικιώνονταν τότε δημιουργώντας ένα νέο μεγάλο στρώμα Δημοκρατικών ψηφοφόρων, που, εκτός των άλλων, ήθελαν να ψηφίσουν εναντίον της ρατσιστικής και αντίληψης και αντιμεταναστευτικής πολιτικής των Ρεπουπλικανών. Η κοινωνική συμμαχία ράγισε το 1948 για να διαλυθεί το 1952 οπότε ο «ήρωας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου» Άικ Άιζενχάουερ ανέλαβε τα ηνία της Προεδρίας των ΗΠΑ με τους Ρεπουμπλικάνους εν μέσω ψυχρού πολέμου. Το 1948 ο Χάρρυ Τρούμαν που είχε διαδεχθεί το Ρούσβελτ μετά το θάνατό του το 1945 επανεκλέχτηκε διαψεύδοντας όλες τις τότε δημοσκοπήσεις, που ήθελαν τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο Τόμας Ντιούι να βγαίνει με ευκολία. Οι τηλεφωνικές δημοσκοπήσεις δεν έλαβαν υπόψη τους τη λαϊκή βάση (οι περισσότεροι δεν είχαν δικό τους τηλέφωνο τότε) των Δημοκρατικών που συνέτριψε τόσο την ανταρσία των Νότιων Δημοκρατικών που κατέβασαν ρατσιστή υποψήφιο σε ένδειξη διαμαρτυρίας γιατί ο Τρούμαν υποστήριζε την απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων στους Αφροαμερικανούς και προωθούσε γενικότερα την κοινωνική και πολιτική ενσωμάτωσή τους όσο και την Ρεπουμπλικάνικη υπεροψία. Ο Τρούμαν είχε αμφισβητηθεί και από την Προοδευτική πτέρυγα που κινήθηκε να κατεβάσει τον πρώην αντιπρόεδρο Χένρυ Γουάλλας, κυρίως εναντιωνόμενη στην ψυχροπολεμική εξωτερική πολιτική και την πολεμική επέμβαση στην Κορέα. Ο Άιζενχάουερ εξελέγη το 1952 στις πρώτες εκλογές που μεταδόθηκαν από την τηλεόραση. Από το σημείο αυτό αλλάζει πάλι η θέση, ο ρόλος και η οργάνωση των βασικών κομμάτων. Τα κόμματα προσαρμόζονται στις ανάγκες της τηλεοπτικής εποχής κατά την οποία οι φακοί της δημοσιότητας στρέφονται στις προσωπικότητες των υποψηφίων. Αυτό σημαίνει ότι τα κόμματα παίζουν το ρόλο του παροχές υπηρεσιών υποστήριξης και διαφήμισης των υποψηφίων. Δεν ήταν, όμως, μόνο η διάδοση της τηλεόρασης ο μοναδικός παράγοντας αυτής της εξέλιξης. Το «κράτος πρόνοιας» άφηνε ολοένα και λιγότερα περιθώρια στους κομματικούς μπόσηδες και τους μηχανισμούς να αναπτύσσουν «πελατειακές σχέσεις». Οι δημόσιοι υπάλληλοι προστατεύονταν πια με νόμους και κανονισμούς από την εκδίωξή τους και την αντικατάστασή τους από τους εκάστοτε κυβερνητικούς οπαδούς. Η δεκαετία του 1950, εξάλλου, ήταν η περίοδος ανάπτυξη των προαστίων των μεγαλουπόλεων που είχε ως αποτέλεσμα τη φυγή από τα κέντρα των πόλεων των αστών αλλά και σχετικά ευημερούντων εργατικών στρωμάτων. Η παρακμή των κομματικών οργανώσεων των πόλεων εντάθηκε και από το γεγονός ότι τα φτωχότερα μεταναστευτικά και αφροαμερικανικά στρώματα της εργατικής τάξης στηρίζονταν περισσότερο στις δικές τους οργανώσεις παρά στις κομματικές για την επιβίωσή τους. Η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας και η μετάβαση σε μια «μεταβιομηχανική οικονομία» των υπηρεσιών σήμαινε ότι καθημερινά το κεφάλαιο δημιουργούσε νέες αγορές, μεταξύ άλλων τη διαφήμιση, τις δημόσιες σχέσεις, την εκπαίδευση-επιμόρφωση και άλλες υπηρεσίες μάρκετινγκ και συμβουλών που ήταν απαραίτητες για τα πολιτικά κόμματα προκειμένου να υποστηρίζουν τους υποψήφιούς τους. Το αποτέλεσμα ήταν να μειώνεται συνεχώς ο ρόλος του κομματικού μέλους. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρόπλασμα του «κόμματος-καρτέλ» να έχει ήδη κατασκευαστεί στις ΗΠΑ της δεκαετίας του 1950, προτού εξαπλωθεί στην Ευρώπη τρεις δεκαετίες αργότερα.

Για να κλείνουμε αυτή την ιστορική ενότητα θα χρειαστεί να αναφερθούμε συνοπτικά στα γεγονότα της περιόδου 1960-2000. Το 1960 ο Τζων Φ. Κέννεντυ νίκησε με πολύ μικρή διαφορά τον Ρίτσαρντ Νίξον με ένα ασαφές πρόγραμμα «Αλλαγής» που, όμως, εξέφραζε τον πόθο δεκάδων εκατομμυρίων Αμερικανών εργαζομένων και νεολαίας, λευκών, αφρομερικανών και μεταναστών να μπει ένα τέρμα στην άκρως συντηρητική διακυβέρνηση των Ρεπουμπλικανών και να ενσωματωθούν όλοι στη κοινωνική και πολιτική ζωή των ΗΠΑ. Στις εκλογές αυτές έγινε το πρώτο τηλεοπτικό debate μεταξύ των υποψηφίων. Η τηλεόραση παίζει όλο και μεγαλύτερο ρόλο. Η δολοφονία του Κέννεντυ άνοιξε το δρόμο στον πολύ αμφιλεγόμενο Λύντον Τζόνσον, ο οποίος ήταν «γεράκι» όσον αφορά την εξωτερική πολιτική και θετικός απέναντι στα κοινωνικά αιτήματα στο εσωτερικό. Απέναντί του είχε ένα διχασμένο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα που κατέβασε τον πρώτο νεοσυντηρητικό-νεοφιλελεύθερο, τον νοτιοδυτικό Μπάρι Γκολνγουώτερ που νίκησε τον βορειοανατολικό Νέλσον Ροκφέλλλερ. Η προβολή της «Μεγάλης Κοινωνίας» από τον Τζόνσον και η αδυναμία των Ρεπουμπλικανών είχε ως αποτέλεσμα μια από τις μεγαλύτερες νίκες των Δημοκρατικών με 61% (οι Ρεπουμπλικανοί προηγήθηκαν μόνο σε 6 πολιτείες). Ο Τζόνσον επέβαλε την Ομοσπονδιακή Στήριξη της Δημόσιας Εκπαίδευσης, την Πράξη για τα Εκλογικά Δικαιώματα και το πρόγραμμα Medicare για την παροχή ασφάλισης υγείας σε όλους τους ανθρώπους άνω των 65 ετών και σε όσους χρειαζόταν ειδική βοήθεια. Όμως, στην εξωτερική πολιτική αποδείχθηκε «άξιος εκπρόσωπος» του ιμπεριαλισμού και συνεχώς αύξαινε τα αμερικανικά στρατεύματα στο Βιετνάμ ξεσηκώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες νέους και νέες σε ένα από τα μαζικότερα αντιπολεμικά κινήματα της παγκόσμιας ιστορίας. Το 1968 στο συνέδριο των Δημοκρατικών με την απόφασή της ηγεσίας να ορίσει άλλον υποψήφιο, τον Χιούβερτ Χάμφρευ και όχι τον αντιπολεμικό ακτιβιστή Γιουτζήν Μακάρθι που είχε κερδίσει την πλειοψηφία των συνέδρων από τις προκριματικές, έβαλε μόνο του την πέτρα και βούτηξε στα βαθιά νερά των Χιλίων Λιμνών. Δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές χτυπήθηκαν από τα ΜΑΤ και την εθνοφρουρά κι έγιναν εκατοντάδες συλλήψεις. Ο γερουσιαστής Αβραάμ Ρίμπικωφ σε δηλώσεις του στην τηλεόραση έκανε λόγο για αστυνομικές «πρακτικές Γκεστάπο.» Έτσι, το Δημοκρατικό Κόμμα μπήκε σε περιπέτειες και οι Ρεπουμπλικάνοι θα κυριαρχούσαν τα επόμενα 40 χρόνια με τις θλιβερές εξαιρέσεις των Κάρτερ και Κλίντον. Μια αξιοσημείωτη αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας των κομμάτων έγινε το 1972 όταν το Δημοκρατικό Κόμμα μετά από πρόταση του προοδευτικού Τζωρτζ ΜακΓκόβερν διευρύνθηκε ο ρόλος των πολιτειών στις προκριματικές εκλογές και ανοίχτηκαν σε ολοένα και μεγαλύτερους κύκλους συμμετεχόντων στη διαδικασία. Ακολούθησε θέλοντας και μη το Ρεπουμπλικανικό. Το αποτέλεσμα της διεύρυνσης αυτής το είδαμε στις φετινές προκριματικές εκλογές, ειδικά στο Δημοκρατικό Κόμμα που πήρε τη μορφή δημοψηφίσματος ανάμεσα στον Μπάρακ Ομπάμα και τη Χίλλαρι Κλίντον και στις οποίες συμμετείχε ο υψηλότερος αριθμός πολιτών από ποτέ, με στόχο την νίκη του Ομπάμα και την θεωρούμενη ως εύκολη επικράτησή του επί των Ρεπουμπλικανών. Μιας νεότερη γενιά πολιτών, που βλέπει τον κόσμο και την κοινωνία των ΗΠΑ να χειροτερεύει εξαιτίας των Ρεπουμπλικάνων και του Μπους και που βλέπει μπροστά της ανεργία, φτώχεια και πολέμους, αποφάσισε να πει το δικό της Ya Basta και μέσω των Προεδρικών Εκλογών ψηφίζοντας τον Ομπάμα. Όμως, η ιστορία μίλησε διαφορετικά. Η ολοένα και εντεινόμενη οικονομική κρίση, η ατολμία του Ομπάμα να έρθει σε πλήρη ρήξη με τα πανίσχυρα επιχειρηματικά, στρατιωτικά και πολιτικά συμφέροντα της αστικής τάξης (βλ. νόμος για την υγεία, συνέχιση της πολεμικής εκστρατείας κατά του Αφγανιστάν και της «τρομοκρατία», ο συνεχής εκβιασμός της δεξιάς πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος, κ.ά) είχαν ως αποτέλεσμα να υποστεί αρκετά μεγάλη ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου 2010

ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Η μάχη των Δημοκρατικών ήταν εξαρχής υπονομευμένη λόγω των περικοπών δαπανών κοινωνικής πρόνοιας σε ομοσπονδιακό και πολιτειακό επίπεδο και της ανεργίας που έπληξε πρώτα απ’ όλα τις γυναίκες, οι οποίες παραδοσιακά ήταν πιο κοντά στο κόμμα αυτό παρά στο Ρεπουμπλικανικό. Τα exit poll έδειξαν ότι η τάση των γυναικών να το ψηφίζουν παραμένει αλλά με πολύ χαμηλότερη ένταση και αυτό ισχύει τόσο επειδή πολλές γυναίκες ψήφισαν Ρεπουμπλικάνες γυναίκες (και δη του Tea Party) όσο κι επειδή η ίδια τάση υπήρχε και στις γυναίκες που απείχαν. Το ανησυχητικό τόσο για το «κατεστημένο» του Ρεπουμπλικάνικου Κόμματος όσο και για το Δημοκρατικό, είναι ότι η εξέγερση των γυναικών εναντίον του γίνεται από τα δεξιά τους. Όσο και αν μας αρέσει, αυτή την γυναικεία εξέγερση την εκφράζει με το δικό της κακόγουστο τρόπο η Σάρα Πέιλιν που έχει ξεκινήσει ορμητικά για το χρίσμα του κόμματος στις προεδρικές εκλογές του 2012. Μαζί της είναι γυναίκες υποψήφιες βουλευτίνες, που έχασαν αλλά είχαν μπει δυναμικά στο πολιτικό-εκλογικό παιχνίδι.

Η πόλωση που κέρδισε έδαφος σ’ αυτές τις εκλογές είχε ως συνέπεια την μείωση σχεδόν στο μισό των εδρών των Γαλάζιων Σκυλιών των Δημοκρατικών. Πρόκειται για τους συντηρητικούς στα οικονομικά Δημοκρατικούς που είχαν απειλήσει αρκετές φορές την πλειοψηφία τα προηγούμενα χρόνια και ανάγκασαν τον Ομπάμα να βάλει πολύ νερό στο κρασί του όσον αφορά την υπόθεση του νόμου για την δημόσια υγεία και ιατροφαρμακευτική ασφάλιση. Έτσι, αναμένεται η πόλωση να αυξηθεί μια και τα Γαλάζια Σκυλιά είναι αποδυναμωμένα ενώ το υπερσυντηρητικό έως ρατσιστικό κοινωνικό κίνημα που ακούει στο όνομα Tea Party πήρε συνολικά 39 έδρες και από αυτές οι 32 ανήκαν πριν στους Δημοκρατικούς.

Τι είναι το Tea Party, ακριβώς; Οι βουλευτές του προέρχονται από ένα κοινωνικό κίνημα που όσο αντιδραστικό κι αν είναι δεν παύει να αποτελεί κάτι διαφορετικό στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ και μάλιστα πρωτοφανές σε έκταση φαινόμενο. Δύο ημέρες μετά από την γιορτή των Αγίων Πάντων, ήτοι το Halloween, τα φαντάσματα του παρελθόντος γύρισαν με φανταχτερά κουστούμια της εποχής του πολέμου για την ανεξαρτησία. O λόγος για την διείσδυση του πιο σκοταδιστικού και, συνάμα, πιο ακραίου νεοφιλελεύθερου κοινωνικού κινήματος στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Το «Κόμμα του Τσαγιού» εκμεταλλεύτηκε και αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο την αγωνία των πιο καθυστερημένων λαϊκών-εργατικών στρωμάτων μπροστά στην ολοένα και εντεινόμενη κρίση, κάτι που για άλλη μια φορά δεν μπόρεσε να κερδίσει η συμβατική αριστερά των ΗΠΑ, μέσα κι έξω από το Δημοκρατικό Κόμμα. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ακόμα και στους κόλπους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος εκφράστηκε η ταξική πάλη με στρεβλό, έστω, τρόπο. Παραδείγματος χάριν, στην Αλάσκα που είναι παραδοσιακό φέουδο των Ρεπουμπλικάνων, ακόμα δεν έχει ανακηρυχτεί νικητής καθώς υπολείπονται οι επιστολικές ψήφοι. Η σύγκρουση γίνεται μεταξύ της Lisa Murkowski (νυν μέλος της Γερουσίας) και του εκλεκτού της Palin κ. Joe Miller που έχει το επίσημο χρίσμα του κόμματος. H Murkowski προηγείται με 39% και ακολουθούν ο Miller με 35% και ο Scott McAdams του Δημοκρατικού Κόμματος με 24%. Εδώ η Murkowski ψηφίστηκε λόγω της αντίθεσής της στο πρόγραμμα περικοπής δημοσίων επενδύσεων και δαπανών και την απαγόρευση των αμβλώσεων που ήθελε να επιβάλει η Palin και ο προστατευόμενός της. Η Αλάσκα είναι μια Πολιτεία που εξαρτάται από τις δημόσιες δαπάνες και, επομένως, η άνοδος της ήδη υψηλής ανεργίας είναι το πρωταρχικό αποτέλεσμα της περικοπής τους. Στην αγροτική εκλογική περιφέρεια Colorado 3 ο Ρεπουμπλικάνος εμποροβιομήχανος κεραμικών Scott Tipton, που υπόσχεται να κτίσει φυλακές και να προσλάβει πλήρους απασχόλησης δικαστές, υποστηριζόμενος από το Κόμμα του Τσαγιού, ανέτρεψε την κυριαρχία του Δημοκρατικού βουλευτή John Salazar αδελφού του Υπουργού Εσωτερικών των ΗΠΑ Ken Salazar σε μια μάχη γοήτρου για την Προεδρία Ομπάμα.

Οι Δημοκρατικοί έχασαν πολύ. Όμως, δεν έφτασαν στο σημείο να έχουν ολόκληρο το Κογκρέσο (Βουλή των Αντιπροσώπων και Γερουσία). Αυτό είχε πάθει ο Μπιλ Κλίντον το 1994 όταν πάλι με σκληρή νεοφιλελεύθερη ηγεσία αντεπιτέθηκαν και κατέλαβαν την πλειοψηφία και των δύο νομοθετικών σωμάτων. Και τότε ο Κλίντον είχε το μεγάλο πρόβλημα της ασφάλισης και έθαψε οριστικά το τομαχώκ του πολέμου, δηλαδή το σχέδιο της Χίλαρυ Κλίντον για τη σχετική νομοθετική μεταρρύθμιση. Σήμερα ο Ομπάμα πλήρωσε τόσο το θόλωμα της εξαγγελθείσας πολιτικής με το νόμο που πέρασε όσο και την αναποφασιστικότητά του να πολεμήσει την οικονομική κρίση που πλήττει δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανούς πολίτες και μετανάστες, με την ανεργία να φτάνει στα ύψη και να κυριαρχούν ολότελα πια οι ελαστικές σχέσεις εργασίας. Η ανεργία κατά τη χρονική περίοδο 1948-2010 ήταν κατά μέσο όρο γύρω στο 5%, ενώ τον φετινό Σεπτέμβριο έφτανε στο 9,6% (βάσει των επίσημων στατιστικών δεικτών). Η ανεργία, όμως, μειώθηκε στις μητροπόλεις και αυξήθηκε στις αγροτικές περιοχές, εξηγώντας έτσι την οργή των φτωχών στρωμάτων των επαρχιακών πόλεων που εκδηλώθηκε στο κίνημα του Κόμματος του Τσαγιού και με την επικράτηση των Ρεπουμπλικάνων. Βέβαια, κάποιοι ισχυρίζονται πως το «Κόμμα του Τσαγιού» ήταν κατασκεύασμα των ΜΜΕ και ιδιαίτερα του talk radio και του δικτύου FOX του Μέρντοχ.

Η πολιτική και κινηματική Αριστερά προσπάθησε να παίξει σε δυο ταμπλό. Από τη μια στο επίπεδο της εκλογικής στήριξης των λίγων υποψήφιων που ήταν συνεπείς σε μια «σοσιαλδημοκρατική» άποψη για την ενίσχυση των προνοιακών δομών και στοιχείων και από την άλλη στο επίπεδο της αυτόνομης καθόδου μιας και στο πολιτειακό και στο τοπικό επίπεδο όπου τα πράγματα είναι πιο εύκολα σε σχέση με το ομοσπονδιακό. Στη Νέα Υόρκη, π.χ. η υποψήφια των Πράσινων για τη Γερουσία ήρθε τρίτη με πάνω από 1% εν μέσω τρομερής πόλωσης, όπως και στο υπερδημοκρατικό Μέριλαντ (δεύτερη «πατρίδα» του γράφοντος) όπου ο υποψήφιος συγκέντρωσε 1,1% των ψήφων (μέσα στη Βαλτιμόρη η Δημοκρατική υποψήφια πήρε 86,7%, ο Ρεπουμπλικάνος 11,5% και η Πράσινη 1,3%). Ο Τομ Κλέμενς που είναι από τα πιο προβεβλημένα ηγετικά στελέχη των Πράσινων πήρε στη Νότια Καλιφόρνια 9,4% στη δε Επαρχία Ριτσλαντ 19,1%.

Η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Υπάρχουν ακόμα έδρες που εκκρεμούν, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις θα υπάρξει νέα καταμέτρηση μετά από πάμπολλες καταγγελίες για νοθεία και παρατυπίες. Θα τα ξαναπούμε σύντομα όταν υπάρχουν νεότερα δεδομένα για τις έδρες και έρευνες της ταξικής, γεωγραφικής και της μειονοτικής διάστασης της ψήφου. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι έγιναν τοπικά δημοψηφίσματα και εκλογές για δικαστές και σχολικά συμβούλια που παίζουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινή ζωή. Θα τα δούμε κι αυτά σε επόμενα άρθρα.

Σεκάνς – Φαρενάιτ 451

Σεκάνς
Σκέψεις για σκηνές από ταινία «Προσεχώς»
25 Αυγούστου 2010
Η Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης παρουσιάζει την ταινία
ΦΑΡΕΝΑΪΤ 451 (FAHRENHEIT 451)
του Φρανσουά Τριφό (ΒΡΕΤΑΝΙΑ, 1966, έγχρωμη, 111΄)
Τετάρτη, 25 Αυγούστου 2010 στις 8:30 και 10:30 μμ
Δημοτικός Κινηματογράφος Ηλιούπολης Μελίνα Μερκούρη
Λ. Ειρήνης 50 Ηλιούπολη (λεωφ. 237 για Άνω Ηλιούπολη από Ακαδημίας)

O François Roland Truffaut γεννήθηκε, εκτός γάμου, στις 6 Φεβρουαρίου 1932 στο Παρίσι. Ήταν ένας από τους ιδρυτές και σημαντικότερους σκηνοθέτες του γαλλικού Νέου Κύματος. Όπως όλοι οι σκηνοθέτες της γενιάς του και του Νέου Κύματος ήταν πολύπλευρο ταλέντο και διετέλεσε σεναριογράφος, παραγωγός και ηθοποιός. Η μητέρα του λεγόταν Τζανίν Μονφεράν και ο βιολογικός του πατέρας ήταν ο εβραίος οδοντίατρος Ρολάν Λεβί. Αργότερα ο Ρολάν Τρυφό παντρεύτηκε την Τζανίν και αναγνώρισε τον Φρανσουά ως γιό του. Ο Φρανσουά έζησε πολλά χρόνια με παραμάνες και με τη γιαγιά του, που ήταν αυτή η οποία του ενέπνευσε την αγάπη για τα βιβλία και τη μουσική. Μόνο όταν πέθανε η γιαγιά του κι εκείνος ήταν 10 ετών πήγε να ζήσει πια με τους γονείς του. Πέθανε μόλις 52 ετών στις 21 Οκτωβρίου 1984, όταν θα ήταν υποτίθεται σε εξέλιξη η δυστοπία που είχε προφητέψει ο Τζωρτζ Όργουελ στο έργο του 1984.

Ήθελε κάθε μέρα να βγαίνει έξω και να κυκλοφοράει με την παιδική και εφηβική συντροφιά του. Ο καλύτερος φίλος του, ο Ρομπέρ Λασναί, ήταν αυτός που του ενέπνευσε το χαρακτήρα Ρενέ Μπιζί στα υπέροχα 400 Χτυπήματα και δούλεψε μαζί ως βοηθός του σε αρκετές ταινίες.του. Ο κινηματογράφος του προσέφερε ένα ασφαλές και δημιουργικό καταφύγιο από μια οικογενειακή ζωή που δεν τον ικανοποιούσε. Μπήκε για πρώτη φορά σε σινεμά το 1939 και είδε τον Χαμένο Παράδεισο του Αμπέλ Γκανς, που ήταν και αυτός παιδί εκτός γάμου. Το πάθος του για το σινεμά αρχίζει από τότε. Έκανε κοπάνα από το σχολείο και τρύπωνε κρυφά στο σινεμά γιατί δεν είχε χρήματα για το εισιτήριο. Αποβλήθηκε από μπόλικα σχολεία και στα 14 του χρόνια αποφάσισε να μορφωθεί μόνος του. Κάποιοι «ακαδημαϊκοί στόχοι» του ήταν να βλέπει τρεις ταινίες την ημέρα και να διαβάζει τρία βιβλία την εβδομάδα! Σύχναζε στη Γαλλική Κινηματοθήκη Ανρύ Λανκλουά και είδε πάμπολλες ξένες ταινίες και εξοικειώθηκε με το Αμερικανικό σινεμά και το έργο των Τζων Φορντ, Χάουαρντ Χωκς, Νίκολας Ρέι και Άλφρεντ Χίτσκοκ.

Το 1948 δημιούργησε δική του Κινηματογραφική Λέσχη. Έτσι γνώρισε τον διάσημο κινηματογραφικό κριτικό Αντρέ Μπαζέν που κι αυτός είχε ιδρύσει δική του Λέσχη. Ο Μπαζέν τον βοήθησε οικονομικά και νομικά στα πρώτα χρόνια της κινηματογραφικής διαμόρφωσής του και τον επηρέασε βαθιά. Πήγε φαντάρος σε ηλικία 18 ετών και επί δύο χρόνια σκηνοθετούσε τρόπους διαφυγής. Ο Μπαζέν έβαλε διάφορε «πολιτικά μέσα» και κατάφερε να τον βγάλει από το στρατό και να του δώσει δουλειά κριτικού στο νεοεμφανιζόμενο διάσημο περιοδικό Cahiers du Cinema. Ο κινηματογραφικός κόσμος του απέδωσε το παρατσούκλι «νεκροθάφτης του γαλλικού σινεμά» λόγων των σφοδρών και ανελέητων κριτικών του. Γι’ αυτό το λόγο δεν τον κάλεσαν στο Φεστιβάλ Καννών το 1958. Μαζί με τον Μπαζέν, όμως, έμειναν στην ιστορία της κινηματογραφικής επιστήμης διατυπώνοντας τη διάσημη «θεωρία του δημιουργού»., που υποστήριζε ότι ο σκηνοθέτης είναι ο «συγγραφέας» του έργου του γιατί διαμορφώνει το δικό του ξεχωριστό στυλ και την ιδιαίτερη θεματική του. Το 1955 έκανε την πρώτη του ταινία Μια Επίσκεψη, που ακολουθήθηκε από τις ταινίες Les Mistons (1957) και 400 Χτυπήματα (1958). Λάτρης των γυναικών ο Φ. Τρυφό παντρεύτηκε την Μαντλέν Μόργκενστερν (κόρη του Διευθύοντος Συμβούλου μιας από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές επιχειρήσεις της Γαλλίας) από την οποία χώρισε το 1965. Στη συνέχεια είχε ερωτικές σχέσεις με όλες σχεδόν τις πρωταγωνίστριες των έργων του και έζησε μαζί με την Φανί Αρντάν ως το θάνατό του από εγκεφαλικό αφήνοντας ανολοκλήρωτες ταινίες (έπεσε έξω κατά 5 από το στόχο που είχε βάλει στον εαυτό του).

Η αποψινή ταινία αναφέρεται σε ένα δυστοπικό μέλλον, δηλαδή σε μια μελλοντική κοινωνία που έχει υποβαθμιστεί σε ένα καταπιεστικό και ελεγχόμενο κράτος. Συχνά αυτό το καθεστώς φορά το μανδύα της «ουτοπίας». Η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος μάς έχουν δώσει αρκετά συγκλονιστικά έργα τα οποία μας προειδοποιούν για τον κίνδυνο να υποστούμε στο μέλλον καταπιεστικά συστήματα κοινωνικού ελέγχου όπου θα υπάρχει ολική έλλειψη ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, συνεχής κατάσταση πολεμικών συρράξεων και κοινωνικής και στρατιωτικής βίας. Τα δυστοπικά έργα δείχνουν πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η τεχνολογία αν αφεθεί ανεξέλεγκτη και πώς οι άνθρωποι είτε ατομικά είτε μαζικά μπορούν να χρησιμοποιούν και να χρησιμοποιούνται από την τεχνολογία στην υπηρεσία σκοτεινών εξουσιαστικών μηχανισμών κρατικών και ιδιωτικών (π.χ. σκεφτείτε την πρόσφατη δήλωση του ενός εκ των ιδρυτών της μηχανής αναζήτησης Google: “Γνωρίζουμε περίπου ποιοι είστε, περίπου για τι ενδιαφέρεστε, περίπου ποιοι είναι οι φίλοι σας”)

Συνήθως οι περισσότεροι άνθρωποι στα δυστοπικά έργα είναι φτωχοί και καταδυναστεύονται από τεράστιους στρατιωτικού χαρακτήρα αστυνομικές δυνάμεις, όπως υπήρξε στην πραγματικότητα η Ναζιστική Γερμανία.
Εδώ βρισκόμαστε στην Μεγάλη Βρτανία όπου
κάθε γραπτό κείμενο απαγορεύεται δια νόμου και ροπάλου. Η επικοινωνία γίνεται με τη χρήση αριθμών, ενώ τεράστιες οθόνες στα δωμάτια των σπιτιών, βομβαρδίζουν τους πολίτες με τις αφηγήσεις και τις εικόνες τις επικαιρότητας. Οι εφημερίδες είναι δισέλιδες και περιλαμβάνουν πολύχρωμες ζωγραφιές, ενώ τα βιβλία είναι κάτι σαν θρύλος του παρελθόντος που κανείς δεν θέλει να θυμάται ή να μάθει. Όμως, τίποτε δεν είναι οριστικό, τίποτε τελειωμένο. Ορισμένοι πολίτες αποτολμούν να κάνουν το μετέωρο βήμα και προσπαθούν να δοκιμάσουν τον απαγορευμένο καρπό της ανάγνωσης. Ωστόσο, αυτό δεν είναι εύκολο. Το δυστοπικό κράτος έχει γνώση του τι συμβαίνει Ένα ειδικό σώμα πυροσβεστών ανταποκρίνεται άμεσα στις καταγγελίες και σπεύδει να περισυλλέξει όλα τα κρυμμένα βιβλία και να τα παραδώσει στην πυρά.

Μέλος αυτού του σώματος είναι ο ήρωας της ταινίας, ο Μόνταγκ, που δεν αναρωτιέται ποτέ για το «γιατί» αλλά για το «πώς». Με ευσυνειδησία προτίθεται να γλιτώσει τους ανθρώπους από την «δυστυχία» που προξενούν τα βιβλία. Μέχρι που μία «μυστηριώδης» γειτόνισσα θα βρεθεί στη λίστα των υπόπτων. Λέγεται Κλαρίς, είναι το εντελώς αντίθετο της γυναίκας του Μίλντρεντ και της αρέσει το διάβασμα κάτι που της στοιχίζει την περιφρόνηση από τους ομοίους της. Αυτή θα ενσταλάξει στο νου του Μόνταγκ το ερώτημα «γιατί» κι έτσι περιέργεια θα τον ωθήσει να διερυνήσει και να ξεπεράσει τα όρια της κοινωνίας του και να βρεθεί στην πλευρά των «παρανόμων», των εραστών του γραπτού λόγου και της ανάγνωσης, όπως είναι ο Φάμπερ. Η ταινία είναι, από όποια μεριά την αναγνώσει κανείς, μια «ιδιόμορφη ερωτική ιστορία.» Παρατηρείστε επίσης τα ονόματα: το όνομα του ήρωα είναι η επωνυμία παλιάς γνωστής χαρτοβιομηχανίας του Η.Β. Ο «παράνομος» Φάμπερ φέρνει στο νου τα μολύβια της γνωστής γερμανικής εταιρείας με τα οποία περάσαμε τα σχολικά μας χρόνια και τον Homo Faber, τον «άνθρωπο-δημιουργό».

.
ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ
http://tsakthan.blogspot.com
http://tsakiris.snn.gr
http://www.klh.gr

Σεκάνς – συμπληρωματικό κείμενο: ΠΕΡΙ ΒΑΜΠΙΡ Ο ΛΟΓΟΣ

…κι άφησα ξωπίσω μου μια τρύπα…
ΠΕΡΙ ΒΑΜΠΙΡ Ο ΛΟΓΟΣ

Δύο ταινίες με βαμπίρ στο αφιέρωμα της ΚΛΗ για τον Φανταστικό Κινηματογράφο δεν είναι και λίγες. Τι είναι, λοιπόν, αυτά τα μυθικά <> που εξάπτουν την φαντασία των σινεφίλ και όχι μόνο; Γιατί λέμε για τον χ ή ψ υπερήλικα πολιτικό ότι είναι <>;

Στην Ελλάδα σε πολλά μέρη υπάρχουν διαφορετικές δοξασίες. Στη Μάνη λένε πως υπάρχουν δύο είδη βρυκολάκων: οι “ριχτοί”, αυτοί που δεν ησυχάζουν ποτέ και οι “Σαββατιανοί”, αυτοί δηλαδή που βγαίνουν από το μνήμα τους μόνο το Σάββατο. Όποτε και αν βγαίνουν τη νύχτα, γυρίζουν στο μνήμα τους την αυγή πριν βγει ο ήλιος και λαλήσει ο μαύρος κόκορας (γι’ αυτό και στα νησιά δεν τους σφάζουν). Στη Σάμο εμφανίζονται από τα μεσάνυχτα μέχρι την αυγή, αλλά μπορεί να βγουν και στις 12:00 το μεσημέρι ακριβώς μόνο που δεν έχουν τη δυνατότητα να απομακρυνθούν από τον τάφο τους. Στη Χίο πιστεύεται ότι οι βρυκόλακες αποχωρούν μόνο όταν λαλήσει ο άσπρος κόκορας τρεις φορές. Στην Αμοργό επίσης πιστεύουν ότι οι βρυκόλακες εμφανίζονται και την ημέρα. Αντίθετα στη Μακεδονία βγαίνουν μόνο τις νύχτες με πανσέληνο. Ακόμα είναι τόσες πολλές οι δοξασίες για τους λόγους για τους οποίους κάποιος βρυκολακιάζει που κανείς δεν είναι υπεράνω πάσης υποψίας. Στη Μυτιλήνη πιστεύουν ότι βρυκολακιάζουν αυτοί που έχουν κάνει μεγάλα εγκλήματα. Στην Άνδρο βρυκόλακες γίνονται αυτοί που όταν πέθαναν κάποιος τους βλαστήμησε ή τους καταράστηκε. Στην Σκύρο και την Θράκη βρυκολακιάζουν οι άταφοι και άψαλτοι.

Αν και υπάρχουν και σ’ αυτή την περίπτωση ορισμένοι <> που θεωρούν το Δράκουλα …ελληνικής καταγωγής υποστηρίζοντας ότι το όνομα Νοσφεράτου βγαίνει από το αρχαιοελληνικό <>, η <> είναι ότι τα πρώτα βαμπίρ κάνουν την εμφάνισή τους ως μύθοι στους Ασσύριους, στους Σουμέριους και στους Ακκάδιους γύρω στο 4.000 π.Χ. Οι γραφές τους αναφέρονται σε ανθρωπόμορφα πλάσματα μανιακά με το σεξ που τρέφονταν με το αίμα των παιδιών και των μανάδων τους.

Η πρώτη απεικόνιση ενός βαμπίρ εμφανίζεται το 1.800 π.Χ. στη Μεσοποταμία. Είναι η Λίλιθ που στην εβραϊκή μυθολογία θεωρείται πρώτη σύζυγος του Αδάμ (άραγε από εκεί προέρχεται ο άλλος θρύλος περί Εβραίων που στάθηκε αφορμή για τόσα και τόσα πογκρόμ ακόμη και στην Ελλάδα των αρχών του 20ού αιώνα;). Στη διάρκεια του Μεσαίωνα, οι προκαταλήψεις οδήγησαν σε καταστάσεις μαζικής υστερίας που συχνά έφταναν σε ακρότητες (παλούκωμα ανθρώπων που κατηγορούνταν επί… βαμπιρισμώ)

Μία από τις ασθένειες, εξαιτίας της οποίας κάποιοι άνθρωποι απέκτησαν τη φήμη του… βρυκόλακα, είναι η λεγόμενη πορφυρία, μία διαταραχή του μεταβολισμού της πορφυρίνης (οργανικής ουσίας που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της αιμογλοβίνης, της χλωροφύλλης και ορισμένων άλλων ενζύμων) κατά την οποία ο οργανισμός παρουσιάζει συμπτώματα όμοια με αυτά των μυθικών βρυκολάκων. Οι δήθεν βρυκόλακες θα μπορούσαν, επίσης, να υποφέρουν από αναιμία, στην οποία η έλλειψη σιδήρου κάνει το πρόσωπο να φαίνεται χλωμό.
Η καταληψία ήταν από τις συνηθέστερες παθήσεις, που συγχέονταν με τη νεκρεγερσία, αφού οι νοσούντες υποφέρουν από προσωρινή παράλυση. Τα άτομα με καταληψία ακούνε και βλέπουν κανονικά, όμως, καθώς δεν μπορούν να κινήσουν τους μυς τους, φαίνονται νεκροί. Στο Μεσαίωνα ειδικά, οι υποτιθέμενοι βρυκόλακες δεν έβρισκαν ανάπαυση ούτε μετά τον θάνατό τους, αφού, συχνά, ήταν τα περιστατικά εκταφής τους, είτε για να επιβεβαιωθεί η σήψη του οργανισμού είτε για να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπισή τους, αν κάτι… δεν είχε πάει καλά κατά τη θανάτωσή τους.

Ενώ τα βαμπίρ παίρνουν διαφορετικές μορφές ανάλογα με τον τόπο στην Κεντρική Ευρώπη και στα Βαλκάνια, ήταν το βιβλίο του John Polidori The Vampyre (1819) που καθιέρωσε το χαρισματικό και εκλεπτυσμένο βαμπίρ της μυθοπλασίας και ενέπνευσε τη συγγραφή των έργων Varney the Vampire του James Malcolm Rymer (1847) και Dracula του Bram Stoker (1897) που έγινε το έργο αναφοράς για όλα όσα ακολούθησαν.

Δεν έμεινε πτυχή του έργου του Stoker που να μην έχει ερευνηθεί αναδεικνύοντας ζητήματα όπως ο ρόλος των γυναικών στη Βικτοριανή κουλτούρα, η συμβατική και συντηρητική σεξουαλικότητα, η μετανάστευση, η αποικιοκρατία, η μετααποικιοκρατία, το φολκλόρ κ.α.

Όσον αφορά τον όρο <> έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες με κύρια την θεωρία που λέει ότι είναι σλαβικής προέλευσης καθώς η πρώτη γραπτή αναφορά γίνεται το 1047 μ,Χ. σε Κυριλλικό Βιβλίο των Ψαλμών που κατείχε ο Πρίγκιπας Βολοντιμίρ Γιαρόσλαβοβιτς της Φεουδαλικής Δημοκρατίας του Νοβκγκορόντ.

Το όνομα Δράκουλας έχει μια εξίσου ενδιαφέρουσα ιστορία. Άλλες θεωρίες λένε ότι βγαίνει από τη Σλαβική μορφή της γραφής του επιθέτου του Vlad Dracula δηλαδή του ηγεμόνα της Βλαχίας (1437-42 και 1444-7 μ.Χ.) που είχε γίνει θρύλος για τη βαναυσότητα με την οποία αντιμετώπισε τα τουρκικά στρατεύματα παλουκώνοντας τους στρατιώτες. Το επίθετο Dracula σχηματίστηκε με παραφθορά του ονόματος του Ουγγρικού Τάγματος Drachenordens (Τάγμα του Δράκου) του οποίου ήταν διακεκριμένο μέλος. Άλλες αναφέρονται στη ρουμάνικη λέξη dracul που σημαίνει <> ή στην επίσης ρουμάνικη λέξη dragulea που σημαίνει <>. Τέλος, όσον αφορά το χαρακτηρισμό <> για ορισμένους πολιτικούς , αφήνω την επιλογή σ’ εσάς: εραστής, σατανάς ή ήρωας;

Βιβλιογραφία και πηγές
1. Raymond McNally, Radu Florescu (1994) In Search of Dracula: The History of Dracula and Vampires. Boston: Houghton Mifflin Co.
2. Constantin Rezachevici (1999) “From the Order of the Dragon to Dracula” στο Journal of Dracula Studies. Νο.1, http://blooferland.com/drc/images/01Rezach.rtf
3. http://en.wikipedia.org/wiki/Vampire
4. <>, Focus, Νο. 125, Αύγουστος 2010
5. Ημερησία / Πρίσμα, Νο. 44, 8-9 Φεβρουαρίου 2000 http://paraportal.gr/index.php/2009-09-17-22-06-50

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ

Ėrik Neveu Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων και ιστορίες κινημάτων από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα

Ėrik Neveu
Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων
και ιστορίες κινημάτων από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα
Μτφ.-Εισαγ.-Επιμ.: Μαρλέν Λογοθέτη
Πρόλογος: Νίκος Τάτσης, Χρύσα Ζάχου

Το βιβλίο Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων αποτελεί μια περιήγηση στις θεωρήσεις για τη συλλογική δράση και τα κοινωνικά κινήματα, από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, αλλά και την ιστορία των κινημάτων, από την Αμερική και την Ευρώπη ως την Αφρική και την Ασία, από το μεσαίωνα μέχρι τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα.
Για τον Eric Neveu, η ρητορική υποψίας σε σχέση με τα κοινωνικά κινήματα, οι απλές και κατηγορηματικές διαγνώσεις που συνήθως συνοδεύουν τον εν θερμώ σχολιασμό τους, προκύπτουν από την άρρητη ταύτιση του δημοκρατικού μοντέλου αποκλειστικά και μόνο με την εκλογική διαδικασία. Τα κοινωνικά κινήματα όμως είναι σύνθετες πολιτικές διεργασίες, μια σταθερά της κοινωνικής ζωής, σύμφυτη με την έννοια της δημοκρατίας. Εκφράζουν νέες προσδοκίες αλλά και απογοητεύσεις από το δημοκρατικό μοντέλο, όπως αυτό έχει πάρει σάρκα και οστά, δυσπιστία ως προς το κλασικό μοντέλο αντιπροσώπευσης που στηρίζεται στην ανάθεση της εξουσίας στους κυβερνώντες για μεγάλο χρονικό διάστημα, έμπρακτη αμφισβήτηση της εξουσίας με την οποία οι ειδικοί κάθε είδους θεωρούν ότι μπορούν να υπαγορεύουν αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητα, χωρίς να ακούνε τις ομάδες και τα άτομα που αυτές αφορούν. Οι διαφορετικές θεωρήσεις των κοινωνικών κινημάτων δεν πρέπει να οδηγούν σε χλιαρό σχετικισμό: αφήνουν πίσω τους ένα σύνολο ερμηνευτικών εργαλείων που διαμορφώνει μια προοπτική όχι μόνο για την ανάλυση, αλλά και για την πρακτική τους.

Το δεύτερο μέρος της ελληνικής έκδοσης
Ο Érik Neveu αναφέρεται σε μια σειρά από πρόσωπα, γεγονότα, οργανώσεις και φορείς που συνδέονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με την ιστορία [άρα και τη θεωρία] των κοινωνικών κινημάτων: Από το καρναβάλι του 1580 στη Romans στο κίνημα διαμαρτυρίας για την άφιξη στο Παρίσι του στρατηγού Ridgway το 1952, απ’ τα κινήματα για ανεξαρτησία της Ν. Καληδονίας, της Κορσικής, της Αλγερίας και της Κένυας στις εξεγέρσεις στα προάστια των γαλλικών πόλεων, αλλά και στις μητροπόλεις των ΗΠΑ, από το αμερικανικό εργατικό κίνημα στις αρχές του περασμένου αιώνα και αυτό του 1936 στη Γαλλία μέχρι τη «Μάχη της αγκινάρας» το 1960 στη Βρετάνη και την ευρωαπεργία για το κλείσιμο του εργοστασίου της Renault στο Vilvorde το 1997, από το καλοκαίρι της Ελευθερίας το 1964 στα γεγονότα του ’68 στις ΗΠΑ στο Σικάγο, από το κίνημα εναντίον της πυρηνικής ενέργειας στις ΗΠΑ σ’ αυτό στη Γαλλία, από τα κινήματα των αμοιβαιότητων και του συνεταιρισμού στην ιστορία του γαλλικού συνδικαλιστικού κινήματος στην εκπαίδευση, από το κίνημα της «Άνοιξης μέσα στο χειμώνα» το ’86, αυτό ενάντια στο SMIC Jeunes το ’94 και εκείνο για την κοινωνική ασφάλιση το ’95 στη μεγάλη απεργία των σιδηροδρομικών το ‘86 και των νοσοκόμων το ’88 στη Γαλλία, από την Αλληλεγγύη στην Πολωνία στον «ιταλικό Μάη» και την «Άνοιξη του Πεκίνου», κ.α.. Ιστορίες μέσα στις οποίες συναντάμε και πληθώρα οργανώσεων και φορέων (JAC, MEDEF, CAMIF, Primrose League, CARE, Friends of the Earth, Ligue Contre Le Cancer, DAL, AC!, NAACP, La Conf’, FNSEA, CNJA, SUD, κ.α.) και προσώπων (Pierre Poujade, Massood Ahmed Shah, Αβάς Πιέρ, Jacques Prevert, Leon Bloum, Barry Moris Goldwater, Golda Meir, Leclerc (Philippe de Hautecloque), Alexis Gourvennec, Rodney King, Thilo Bode, κ.α.).
Σε όλα τα παραπάνω και σε πολλά περισσότερα στέκεται το δεύτερο μέρος της ελληνικής έκδοσης (επιμέλεια Μαρλέν Λογοθέτη).

ΔΙΑΛΕΞΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ – Τζούντιθ Μπάτλερ: Επιτελεστική πολιτική και κριτική της κρατικής βίας

Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ινστιτούτου ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ
σας προσκαλεί στη

ΤΡΙΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ
ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ
ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ

Επιτελεστική πολιτική και κριτική της κρατικής βίας
ομιλήτρια
Τζούντιθ Μπάτλερ
Καθηγήτρια Maxine Elliot στα Τμήματα Ρητορικής και Συγκριτικής Λογοτεχνίας,
Πανεπιστήμιο Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϊ

Την ομιλήτρια και το έργο της θα παρουσιάσει η Σίσσυ Βελισσαρίου,
Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών

Τετάρτη 16 Δεκεμβρίου 2009,
ώρα 6.30 μ.μ.
Αίθουσα εκδηλώσεων Ινστιτούτου GOETHE (Ομήρου 14-16)
(θα υπάρχει ταυτόχρονη μετάφραση)

Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου
Νίκος Πετραλιάς

Θα υπάρχει ζωντανή αναμετάδοση στο διαδίκτυο από την ιστοσελίδα
του Ινστιτούτου Ν. ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ: www.poulantzas.gr

Ο Πουλαντζάς σήμερα – Διεθνές Συνέδριο, 30 χρόνια από τον θάνατό του

Ο Πουλαντζάς σήμερα
Διεθνές συνέδριο, 30 χρόνια από το θάνατό του

Παρασκευή 18, Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009
Ινστιτούτο GOETHE Αθηνών (Ομήρου 14-16)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Παρασκευή 18 Δεκεμβρίου 2009

10.15-10.30 Έναρξη
Χάρης Γολέμης, διευθυντής του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς

Α΄ΕΝΟΤΗΤΑ
10.30-12.30
Συντονιστής: Στέλιος Μπαμπάς, κοινωνιολόγος

Κώστας Ελευθερίου, Πανεπιστήμιο Αθηνών
“Κυρίαρχο μαζικό κόμμα” και “κόμμα καρτέλ”. “Συναντήσεις” του ύστερου Πουλαντζά με την σύγχρονη θεωρία των κομμάτων
Χρήστος Σίμος, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Πουλαντζάς vs Λακλάου: Η αντιπαράθεση αναφορικά με το κράτος
Δημήτρης Τζανακόπουλος, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Αστικό κράτος και επαναστατική στρατηγική
συζήτηση-παρεμβάσεις
12.30-12.45 διάλειμμα
Β΄ΕΝΟΤΗΤΑ
12.45-14.45
Συντονίστρια: Ντίνα Βαΐου, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο

Χάρης Γολέμης, διευθυντής του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς
Δέκα χρόνια από το Σιάτλ. Σκέψεις για τις αντιστάσεις στην «παγκοσμιοποίηση» με βάση το έργο του Πουλαντζά
Ελένη Πορτάλιου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Κοινωνικά Κινήματα και η στρατηγική του δημοκρατικού δρόμου για το σοσιαλισμό
Θανάσης Τσακίρης, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Πουλαντζάς και κοινωνικά κινήματα: η περίπτωση του εργατικού συνδικαλισμού
συζήτηση-παρεμβάσεις
14.45-16.15 διάλειμμα

Γ΄ΕΝΟΤΗΤΑ
16.15-18.15
Συντονιστής: Κώστας Σταμάτης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διονύσης Γράβαρης, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Στιγμές της έννοιας του κράτους στην μαρξική κριτική της
πολιτικής οικονομίας
Σταύρος Κωνσταντακόπουλος, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ο Νίκος Πουλαντζάς και η σύγχρονη ακροδεξιά
Άρης Στυλιανού, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Το κράτος στον Πουλαντζά: μια σπινοζική προσέγγιση;
συζήτηση-παρεμβάσεις
18.15-18.30 διάλειμμα

Δ’ ΕΝΟΤΗΤΑ
18.30-20.30
Συντονίστρια: Μαρίκα Φραγκάκη, Δίκτυο Ευρωπαίων Οικονομολόγων για μια
Εναλλακτική Οικονομική Πολιτική

Γιάννης Μηλιός, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Ο Νίκος
Πουλαντζάς απέναντι στις θεωρίες του ιμπεριαλισμού
Ηρακλής Οικονόμου, Πανεπιστήμιο της Γάνδης, Βέλγιο
Ο Νίκος Πουλαντζάς και η θεωρία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης
Κωστής Χατζημιχάλης, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
Γεωγραφίες του Κράτους: ο Πουλαντζάς στις σημερινές προσεγγίσεις για την οργάνωση του χώρου
συζήτηση-παρεμβάσεις
20.30 -20.45 διάλειμμα
E’ENOTHTA
20.45-21.45
Συντονίστρια: Ιωάννα Καυτανζόγλου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Απόστολος Δεδουσόπουλος, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Πολιτικές Απασχόλησης και θεωρία του κράτους
Χρήστος Λάσκος, οικονομολόγος
Οι τάξεις στον σύγχρονο καπιταλισμό – τριάντα χρόνια μετά
συζήτηση-παρεμβάσεις

Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009

ΣΤ΄ΕΝΟΤΗΤΑ
10.30-12.30
Συντονίστρια: Μαρία Καραμεσίνη, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Πολιτική εκπροσώπηση και πολιτικές συμμαχίες: ο Πουλαντζάς στην ελληνική συγκυρία
Βασίλης Ρόγγας, πολιτικός επιστήμονας
Η σχετική αυτονομία του στρατού στον συνασπισμό εξουσίας
της μεταεμφυλιακής Ελλάδας
συζήτηση-παρεμβάσεις
12.30-12.45 διάλειμμα

Ζ΄ΕΝΟΤΗΤΑ
12.45-14.45
Συντονιστής: Μιχάλης Σπουρδαλάκης, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Δημήτρης Καρύδας, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου
Συγκυρία και θεωρία: γιατί και ποιός Πουλαντζάς σήμερα
Γεράσιμος Κουζέλης, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ιδεολογία και πραγματικότητα στον Μαρξ: η ανάγνωση του Πουλαντζά
Αριστείδης Μπαλτάς, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Το “πρόγραμμα Αλτουσέρ” και η θέση του Νίκου Πουλαντζά σε αυτό
συζήτηση-παρεμβάσεις
14.45-16.45 διάλειμμα
Η’ ΕΝΟΤΗΤΑ
16.45-18.15
Συντονιστής: Νίκος Πετραλιάς, Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρόεδρος του Ινστιτούτου ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ

Τζέϊμς Μάρτιν, Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, Μεγάλη Βρετανία
Η ηγεμονία ως επιχείρημα: σύγκριση του Πουλαντζά με τον Γκράμσι
Άλεξ Ντεμίροβιτς, Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, Γερμανία
Η υλιστική θεωρία του κράτους και η διεθνοποίηση του καπιταλιστικού κράτους
συζήτηση-παρεμβάσεις

18.15-18.30 Παρεμβάσεις
Βάλτερ Μπάγιερ, συντονιστής του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εναλλακτικού Προβληματισμού και Πολιτικού Διαλόγου Transform! Europe
Νίκος Πετραλιάς, Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρόεδρος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς
18.30-19.00 διάλειμμα

19.00-21.30
Στρογγυλό τραπέζι:
Ο Πουλαντζάς ως οργανικός διανοούμενος της αριστεράς

Συντονιστής: Άλκης Ρήγος, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Κώστας Βεργόπουλος, Πανεπιστήμιο Παρίσι 8
Μάκης Καβουριάρης, Πανεπιστήμιο Παρίσι 8
Μίκαελ Λεβί, Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), Σχολή Ανωτάτων Σπουδών στις Κοινωνικές Επιστήμες, (EHESS) Παρίσι
Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Πανεπιστήμιο Αθηνών

21.30
Ο Θάνος Μικρούτσικος παίζει στο πιάνο και τραγουδά το «Κακόηθες Μελάνωμα» (1980), σύνθεσή του, σε ποίηση Άλκη Αλκαίου, αφιερωμένη στον Νίκο Πουλαντζά.

Με την ευγενική υποστήριξη του Ινστιτούτου GOETHE

Σεκάνς – ΨΕΥΤΗΣ ΗΛΙΟΣ του Νικίτα Μιχάλκοφ – Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης

Σεκάνς
Σκέψεις για σκηνές από ταινία «Προσεχώς»11 Αυγούστου 2009
Η Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης παρουσιάζει την ταινία
ΨΕΥΤΗΣ ΗΛΙΟΣ (ΟΥΤΟΜΛΙΟΝΙΕ ΣΟΛΝΤΣΕΜ)
του Νικίτα Μιχάλκοφ (ΡΩΣΙΑ/ΓΑΛΛΙΑ, 1994, έγχρωμη, 135΄)
Τρίτη, 11 Αυγούστου 2009 στις 9.00 και 11:00 μμ
Δημοτικός Κινηματογράφος Ηλιούπολης Μελίνα Μερκούρη
Λ. Ειρήνης 50 Ηλιούπολη (λεωφ. 237 για Άνω Ηλιούπολη από Ακαδημίας)

Ο Νικίτα Σεργκέγεβιτς Μιχάλκοφ γεννήθηκε γεννήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1945. Ο πατέρας του Σεργκέι ήταν γνωστός συγγραφέας παιδικών βιβλίων και θεατρικών έργων και ο στιχουργός του Σοβιετικού Εθνικού Ύμνου (1943). Η μητέρα του Ναταλία ήταν ποιήτρια αριστοκρατικής καταγωγής. Μεγαλύτερος αδελφός του είναι ο γνωστός σκηνοθέτης Αντρέι Κοντσαλόφσκι (Θείος Βάνια, Σιβηριάδα, Το Τρένο της Μεγάλης Φυγής).

Ο ίδιος ο Νικίτα είναι ένας πολυτάλαντος άνθρωπος. Σταδιοδρόμησε και ως σκηνοθέτης και ως ηθοποιός και ταυτόχρονα παρεμβαίνει ιδεολογικά και πολιτικά στο δημόσιο βίο τόσο μέσω των ταινιών του όσο και με ενεργή δράση, συνεχίζοντας την μακρά ρωσική παράδοση που κύριοι εκπρόσωποί της ήταν ο Μαξίμ Γκόρκι, ο Αντόν Τσέχωφ, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφκσι, ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, ο Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν. Μετά την πτώση του καθεστώτος του «υπαρκτού σοσιαλισμού» , ο Μιχάλκοφ ασχολήθηκε με την πολιτική, κέρδισε μια έδρα στη ρωσική βουλή, ως μέλος του κόμματος του Βίκτορ Τσερνομίρντιν. Για πολλούς είναι ένας παραδοσιακός σκηνοθέτης, που άλλοτε υπηρετούσε το σταλινικό καθεστώς και τώρα βρίσκεται στο πλευρό του Πούτιν.

Σκηνοθέτησε τις παρακάτω ταινίες Devochka i veshchi (1967), And I Go Home (1968), Quiet Day at War’s End (1970), At Home Among Stangers (1974), Σκλάβα του Έρωτα (1976), Μηχανικά Πιάνα (1977), A few Days in the Life of I.I. Oblomov (1979), Πέντε Βράδια (1979), Rodnya (1981), A Private Conversation
(1983), Μαύρα Μάτια (1987), Hitch-hiking (1990), Close to Eden (1991), Remembering Chekhov (1993), Anna: 6-18 (1993), Ψεύτης Ήλιος (1994), A Sentimental Trip Home. Music of Russian Painting (1995), Ο Κουρέας της Σιβηρίας (1998), 12 (2007), Ψεύτης Ήλιος Νο. 2 (2007).

Κατά μία άποψη, το έργο του Νικίτα Μιχάλκοφ χωρίζεται σε 4 περιόδους (1963-1975, 1975-1980, 1981-1990, 1991-1999) και ξεκινάει από μια εποχή κατά την οποία ο σκηνοθέτης διακατέχεται από νοσταλγία για ένα παρελθόν που συνειδητά αποδέχεται και ειρωνεύεται ως μυθικό και φτάνει σε μια εποχή κατά την οποία νοσταλγεί ένα μύθο του παρελθόντος που παρουσιάζεται ως αυθεντικό [βλ. Birgit Beumers. (2005) Nikita Mikhalkov: Between Nostalgia and Nationalism. London: Tauris.]

Παραδείγματος χάριν, στα πρώτα έργα του, όπως η «Σκλάβα του Έρωτα», προσπαθεί να επαναφέρει τα ιδεώδη της Μπολσεβίκικης επανάστασης του 1917 προτού τα κηλιδώσει ο σταλινικός τρόμος. Αντιθέτως, στα τελευταία έργα του, όπως ο «Κουρέας της Σιβηρίας», τσαλαβουτά με ευχαρίστηση σε ένα προ-επαναστατικό «χρυσό παρελθόν» που ποτέ δεν υπήρξε.

Ένα μεγάλο πρόβλημα με τις ρωσικές ταινίες της δεκαετίας του ’90 είναι ότι απεικονίζοντας τις σταλινικές βαρβαρότητες χωρίς να ασκούν κριτική στο Σταλινισμό από θέσεις αρχών συνέβαλαν ως ένα βαθμό στην κυνική αντιμετώπιση των κοινωνικών και πολιτικών καταστάσεων από τη μια και από την άλλη, μαζί με την διάλυση των στοιχειωδών μορφών κράτους πρόνοιας, βοήθησαν στην ανάπτυξη ενός «κινήματος» επιστροφής στο «σοβιετικό παρελθόν», που εκφράζεται και μέσω του (πότε Προέδρου και πότε Πρωθυπουργού Βλαντιμίρ Πούτιν [βλ. Ludmila Bulavka (1997) “Nikita Mikhalkov and Burnt by the Sun: A Monarchist Film-Maker Confronts Humane Socialism”. New Left Review. Τόμος Α,. Νο. 221, σελ.139-148].

Η σημερινή ταινία, παρ’ όλο που, εκ πρώτης όψεως, αναφέρεται σε προσωπικές και ιδιωτικές ανησυχίες, θέτει κοινωνικά ερωτήματα και εξερευνά κοινωνικές σχέσεις.
Η ταινία εξελίσσεται το 1936. Είναι καλοκαίρι και το σκηνικό είναι η εξοχική έπαυλη (ντάτσα) του Σοβιετικού Μεράρχου Κοτώφ. Μαζί του μένουν η οικογένειά του και διάφοροι ηλικιωμένοι συγγενείς της συζύγου του. Οι τελευταίοι αντιπροσωπεύουν ένα είδος Τσεχωφικών «διανοούμενων των επαύλεων», που δεν ασχολούνται με κάτι ιδιαίτερο παρά κάθονται στη βεράντα πίνοντας τσάι μιλώντας για λογοτεχνία, τέχνη και για τα νιάτα τους και παίζοντας μουσική. Απέναντι σ’ αυτό το παστέλ φόντο των φλύαρων εκπροσώπων της Τσεχωφικής ιντελιτζένσιας στέκεται και ξεχωρίζει από αυτούς, ο Μέραρχος. Είναι δυνατός, ζωηρός και συναρπαστικός. Όπου όμως υπάρχει ένας ήρωας πρέπει να υπάρχει και το αντίθετό του. Κι έτσι, ξαφνικά εμφανίζεται ένας παλιός οικογενειακός φίλος, ο Μιτια, που ζούσε με την οικογένεια της Μαρούσια που αρχικά ήταν αρραβωνιαστικά του προτού παντρευτεί τον Μέραρχο. Ο Μίτια ήταν ένας ταλαντούχος νέος και όλοι έβλεπαν σε αυτόν ένα ελπιδοφόρο μέλλον. Η Επανάσταση και ο εμφύλιος πόλεμος του καθόρισαν τη μοίρα. Αρχικά έμπλεξε με τους αντεπαναστάτες Λευκούς. Μετά την στρατιωτική ήττα των Λευκών, δοκίμασε την τύχη του ως εμιγκρές. Και, τέλος, ξαναγυρνά στην πατρίδα για να γίνει πράκτορας της μυστικής αστυνομίας NKVD. Επιστρέφει στη ντάτσα για να συλλάβει τον Μέραρχο, τον παλιό Ήρωα της Επανάστασης αλλά πάνω απ’ όλα για να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του μαζί του.
Η τελική πράξη του δράματος ολοκληρώνεται μέσα στην ίδια ημέρα, ενώ επί της ουσίας απεικονίζεται μια ολόκληρη εποχή που φωτίζει με το φως της αλλά ταυτόχρονα καίει όσους την πιστεύουν.

Σενάριο: Ρούσταμ Ιμπραγκιμπέκοφ.
Παίζουν: Oleg Menshikov, Nikita Mikhalkov, Ingeborga Dapkunaite, Nadezhda Mikhalkova, André Oumansky, Vyacheslav Tikhonov.

Θανάσης Τσακίρης

http://tsakiris.snn.gr

http://tsakthan.blogspot.com

http://tsakthan.wordpress.com

http://ilioupoli.wordpress.com

Υ.Γ.
Η Birgit Beumers επισημαίνει ότι ο Μιχάλοφ έχει πολλές έμμονες ιδέες και ότι μια από αυτές είναι η πανοραμική απεικόνιση των κοιλάδων που επανεμφανίζονται σε αρκετές ταινίες του μεταξύ των οποίων και «Ο Ψεύτης Ήλιος». Οι κοιλάδες της φύσης δέχονται και συντηρούν, προστατεύουν τη ζωή μέσα τους,. Ο Μιχάλκοφ νοσταλγεί ένα παρελθόν που το εξιδανικεύει. Ένα παρελθόν που συμβολίζεται ως η ζεστή κοιλιά της μάνας-γης.

Σεκάνς – Η Δίκη της Νυρεμβέργης

Σεκάνς
Σκέψεις για σκηνές από ταινία «Προσεχώς»
4 Αυγούστου 2009
Η Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης παρουσιάζει την ταινία
Η Δίκη της Νυρεμβέργης (Judgment at Nuremburg)
του Στάνλεϊ Κράμερ (ΗΠΑ, 1961, ασπρόμαυρη, 186΄)
Τρίτη, 4 Αυγούστου 2009 στις 9.00 μμ
Δημοτικός Κινηματογράφος Ηλιούπολης Μελίνα Μερκούρη
Λ. Ειρήνης 50 Ηλιούπολη (λεωφ. 237 για Άνω Ηλιούπολη από Ακαδημίας)

O Στάνλεϊ Κράμερ γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1913 και πέθανε στις 19 Φεβρουαρίου 2001. Είναι από τους πολυβραβευμένους παραγωγούς και σκηνοθέτες. Οι ταινίες του ήταν γεμάτες «μηνύματα» και γι’ αυτό το λόγο ο Στήβεν Σπήλμπεργκ είπε γι’ αυτόν ότι οι ταινίες του δεν διακρίνονταν μόνο για το πάθος και την τέχνη του αλλά γιατί επέδρασε σημαντικά στη διαμόρφωση της συνείδησης μεγάλου αριθμού ανθρώπων. Ο Κράμερ μεγάλωσε σε μια από τις κάποτε πιο επικίνδυνες συνοικίες της Νέας Υόρκης, στην Hell’s Kitchen (Κουζίνα του Διαβόλου), όπου γυρίστηκε η ταινία West Side Story και κυριαρχείτο παλιότερα από Ιταλούς και Ιρλανδούς μαφιόζους. Η οικογένειά του εργαζόταν σε διάφορα πόστα των κινηματογραφικών εταιρειών κι έτσι ο Κράμερ μεγάλωσε με τον κινηματογράφο. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο τέταρτο έτος του προσφέρθηκε θέση μαθητευομένου στο Τμήμα Σεναρίων της 20th Century Fox. Το 1948 έστησε δική του ανεξάρτητη εταιρεία παραγωγή Screen Plays Inc. Σκηνοθέτησε τις παρακάτω ταινίες Not As a Stranger (1955), The Pride and the Passion (1957), The Defiant Ones (1958), On the Beach (1959), Inherit the Wind (1960), Judgment at Nuremberg (1961). It’s a Mad, Mad, Mad, Mad World (1963), Ship of Fools (1965), Guess Who’s Coming to Dinner (1967), The Secret of Santa Vittoria (1968), R. P. M. (1970), Bless the Beasts and Children (1971), Oklahoma Crude (1973), The Domino Principle (1977), The Runner Stumbles (1979).
Ως παραγωγός έκανε τις παρακάτω ταινίες (σε ορισμένες ήταν συμπράττων σκηνοθέτης) Champion (1949), Home of the Brave (1949), The Men (1950), Cyrano de Bergerac (1950), Death of a Salesman (1951), High Noon (1952), The Sniper (1952),The Member of the Wedding (1952), The Wild One (1953), The Juggler (1953), The 5,000 Fingers of Dr. T (1953),
The Caine Mutiny (1954), Pressure Point (1962), A Child is Waiting (1963)
[βλ. Kramer, Stanley & Coffey, Thomas M. (2007) A Mad, Mad, Mad, Mad World: A Life in Hollywood. New York, NY: Harcourt Brace.]

Η πραγματική Δίκη της Νυρεμβέργης έλαβε χώρα το 1947. Σκοπός της ήταν να δικαστούν αυτοί οι δικαστές που έθεσαν σε εφαρμογή τους ναζιστικούς νόμους και προέβησαν σε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ο αρχιδικαστής Χέιγουντ (Spencer Tracy) προσπαθεί να κατανοήσει πώς ο κατηγορούμενος Ερνστ Γιάνινγκ (Burt Lancaster) επέβαλλε ποινές που οδήγησαν στη γενοκτονία και κατ’ επέκταση πώς οι Γερμανοί πολίτες μπόρεσαν να τυφλωθούν και να μην πάρουν χαμπάρι το Ολοκαύτωμα.

Για να το πετύχει αυτό, συγχρωτίζεται με τη χήρα ενός Ναζιστή αξιωματούχου (Marlene Dietrich) και συζητά με Γερμανούς πολίτες διάφορων πολιτικών αποχρώσεων και προσανατολισμών σχετικά με τον πόλεμο.

Ουσιαστικά, η ταινία αφορά τη συζήτηση για την ατομική ευθύνη και ενοχή των ανθρώπων στη διάπραξη εγκλημάτων που το κράτος προστάζει να γίνουν. Η ταινία είναι αξιοσημείωτη, εκτός των άλλων, για τη χρήση πραγματικών ιστορικών κινηματογραφικών ταινιών, σκηνών και επικαίρων που τράβηξαν Αμερικανοί στρατιώτες μετά τον πόλεμο και την απελευθέρωση των κρατούμενων στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα δείχνει στο δικαστήριο ο εισαγγελέας Συντ/χης Ταντ Λώσον (Richard Widmark).

Οι τεράστιοι σωροί γυμνών ανθρώπινων πτωμάτων (που έχουμε δει κατ’ επανάληψη από τότε σε ντοκιμαντέρ, ιστορικές ταινίες και τηλεοπτικές ειδήσεις) που οι μπουλντόζες ρίχνουν σε μεγάλους λάκκους ήταν…too much για μια μαζικού φιλοθεάμονος κοινού ταινία της εποχής.

Ο Χέιγουντ καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης δεχόταν ασφυκτικές πιέσεις να μην επιβάλει αυστηρές ποινές ούτως ώστε οι ΗΠΑ να έχουν στο πλάι τους τη «νέα Γερμανία» απέναντι στην Σοβιετική Ένωση στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου που είχε ήδη αρχίσει. Του τέθηκε, δηλαδή, το δίλημμα «πατριωτισμός» ή δικαιοσύνη;

Σενάριο Άμπυ Μαν. Παίζουν: Σπένσερ Τρέισι, Μπαρτ Λάνκαστερ, Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ, Μαξιμίλιαν Σελ, Μοντγκόμερι Κλιφτ, Μάρλεν Ντίτριχ, Τζούντι Γκάρλαντ, Γουίλιαμ Σάτνερ

Θανάσης Τσακίρης

http://tsakiris.snn.gr

http://tsakthan.blogspot.com

http://tsakthan.wordpress.com

http://ilioupoli.wordpress.com

Υ.Γ. Ποιος δικαστής θα βρεθεί σήμερα να δικάσει τα μικρά «ολοκαυτώματα» των Αφγανών, των Παλαιστίνιων, των Σομαλών και όλων των προσφύγων που δεν αναζητούν τα πλούτη και τα παλάτια, όπως οι Ευρωπαίοι στην Άγρια Δύση, αλλά να ζήσουν χωρίς πόλεμο και πείνα; Η επιβιώσασα από το Ολοκαύτωμα φιλόσοφος Χάνα Άρεντ μίλησε για τους πρόσφυγες ως προϊόν των παγκόσμιων πολέμων του 20ού αιώνα. Σήμερα ποιος/α φιλόσοφος θα μιλήσει για τους πρόσφυγες του 21ου αιώνα; Εμείς μπορούμε να το συζητήσουμε συλλογικά το θέμα γιατί ο ναζισμός δεν θα πεθάνει μόνος του αν δεν τον καταλάβουμε εγκαίρως και δεν δράσουμε μαζί, αν δεν πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας και αν δεν φτιάξουμε έναν κόσμο που να χωράει όλους τους κόσμους.